Letter 127

General Bibliography for the Letter Collection

Printed Source: Roberti Grosseteste quondam episcopi Lincolniensis epistolae, ed. H. Luard, Rolls Series, 26 (London: Longman, 1861), pp. 357 - 431.

INC: Moyses, qui tradente Domino susceperat gubernaculum totius populi Israelitici, ut educens eum de Aegypto, et de sub jugo Pharaonis liberans, in terram promissionis introduceret, sedit a mane usque ad vesperam, ut populum suae curae traditum judicaret,

EXPL: Si igitur, sicut in his verbis expressum est, Dominus dignatus est voci hominis obedire, et obeditionis suae signum dare, stationem solis supra cursum naturae, quanta est hominum superbia, qui superiori potestati a Domino ordinatae aut obedire renuunt, aut obeditionis suae signum dare consuetum nolunt, cum in obediendo superiori potestati, non tam ipsi potestati superiori quam Ipsi Domino omnium supremo in ipsa superiori potestati obeditur!

(Luard's dating: 1239)

[Decano et capitulo Lincolniae ]

p. 357: Moyses, qui tradente Domino susceperat gubernaculum totius populi Israelitici, ut educens eum de Aegypto, et de sub jugo Pharaonis liberans, in terram promissionis introduceret, sedit a mane usque ad vesperam, ut populum suae curae traditum judicaret,nec habuit in judicandi potestatem ministerio secum quemquam participem, donec veniens ad eum Jethro, videns ultra vires ipsius esse quod solus sustineret negotium judicandi populum universum, dedit ei consilium quod ipse esset populo in his quae ad Deum pertinent, ostendens populo caerimonias, ritumque colendi, viamque per quam ingredi deberent, et opus quod facerent; provideret autem de omni plebe viros potentes et timentes Deum, in quibus esset veritas et qui odirent avaritiam, et constituerit ex eis tribunos et centuriones et quinquagenarios et decanos, ut judicarent populum omni tempore; quicquid autem majus foret, referrent ad ipsum Moysen, et ipsi tantum minora judicarent, ut sic levius esset ipsi Moysi, partito in alios onere. Cujus consilio adquiescens Moyses, fecit omnia quae ipse suggesserat, electis viris strenuis et constitutis in gradibus praenominatis qui judicabant plebem omni tempore, referentes ad Moysen quicquid gravius erat, ipsi tantummodo faciliora judicantes.

pp. 357 - 358: Ab hoc facto proculdubio edocemur, qualis debeat dignitatum et potestatum ecclesiasticarum esse per gradus convenientes distinctio et ordinatio, et quod sit superioris et quid inferioris. Moyses namque non solum ex nominis interpretatione gerit typum praelatorum qui assumpti sunt de fluctuatione vanae conversationis hujus mundi, ut sit eorum conversatio in caelestibus, sed etiam ex ministerio sibi tradito a Domino; ipsi enim sunt quibus Dominus commisit ut educant populum videntem Deum per fidem, et de tenebris peccati et ignorantiae et per sacramentum Baptismi et poenitentiae in terram viventium sibi promissam et caelestem Jerusalem introducant. Pro hoc itaque, quod Moyses a mane usque ad vesperam sedebat solus judicans populum, manifeste ostenditur quod ipsius erat plenitudo potestatis omnem populum et singulos de populo judicandi, corrigendi, et reformandi. Non enim usurpavit sibi per actum aliud quam ad se pertinebat per acceptam a Deo potestatem; sed quia solus non sufficiebat ad singulorum tantae multitudinis disceptationes audiendas et negotia dijudicanda excessusque corrigendos et mores reformandos, ideo nihil sibi de accepta potestate adimens, sed ejusdem potestatis plenitudinem retinens, alios sibi adscivit in partem suae solicitudinis coadjutores, ne solus sustineret negotium quod ad complendum per actum erat supra vires ipsius solius, sed levius sibi esset partito onere in alios.

pp. 358 - 359: Si enim sic aliis tradidisset judicandi potestatem quod sibi ademisset, non dictum esset ei, Solus illud non poteris sustinere; sed dictum esset ei, quod totum aliis traderet qui totum sustinerent. Nunc autem in eo quod dicitur, Solus illud non poteris sustinere, evidenter innuitur quod ipse debuit illud sustinere negotium, non tamen solus, sed adjunctis sibi ad sustinendum illud coadjutoribus; nec diceretur ei iterum, leviusque tibi sit partito in alios onere, nisi et ipse partem oneris deberet supportare, ut plures videlicet portarent totum ad quod unius vires non sufficiebant portandum; nec intelligendum est quod in hac oneris partitione sit aliquo modo suae potestatis judiciariae et ordinariae facta in se divisio vel diminutio, sed plenitudine hujus potestatis retenta et de affluentia plenitudinis ejusdem non imminutae, potestate ad cooperandum in alios transfusa, oneris ministerii per pluralitatem cooperantium partitio. Haec enim ex subsequentibus in libro Numerorum satis sunt manifesta. Cum enim flagraret populus desiderio carnium, flens et recordans cibariorum Aegypti, manna fastidito, et inde affligeretur Moyses, ait ad Dominum, Non possum solus sustinere omnem hunc populum, quia gravis mihi est; quasi diceret, Omnem hunc populum solus sustineo. Quod utique non dixisset nisi onus populi adhuc sustinuisset; nec dixisset se solum sustinere, quia jam ut dictum est, partitum erat in plures, nisi reputaret se in illis pluribus totum facere quicquid illi de sua faciebant potestate, ut in eorum opere ipse esset semper inclusus et numquam exclusus, et nisi respectu aliorum tantum plus illis laboraret in onere populi supportando quod earum labor in hac parte quasi nihil esset laboris comparatione sui.

pp. 359 - 360: Quae etiam ex verbis Domini consequentibus ita se habere satis manifestum est; ait enim Dominus consequenter ad Moysen, Congrega mihi septuaginta viros de senioribus Israel quos tu nosti quod senes populi sint ac magistri; et duces eos ad ostium tabernaculi foederis, faciesque ibi stare tecum, ut descendam et loquar tibi; et auferam de spiritu tuo tradamque eis, ut sustentent tecum onus populi, et non tu solus graveris. In his namque verbis evidenter quod in alleviationem sui oneris dati sunt ei coadjutores, tradita eis parte spiritus ejus, et non totalitate, ut sicut dicit Augustinus super eundem locum, et isti haberent quantum Deus vellet, non ut ideo Moyses minus haberet. Spiritalis igitur potestatis sibi divinitus traditae ad regendum populum sibi commissum totalitatem retinuit; et tum operante Domino de ejusdem potestatis influentia unusquisque sibi adjunctorum in adjutorium oneris sustentandi, unde cum eo onus sustentaret, suscepit; nec recepit quisquam eorum, nec etiam omnes simul, spiritus Moysi plenitudinem. Non enim ait Dominus, Auferam spiritum tuum tradamque eis, sed, Auferam de spiritu tuo; per hoc reservans aliquid potestati Moysi quod non committeret inferiori.

p. 360: Praelatus igitur, cujus typus est Moyses, non minutus potestate data aliis de spiritu suo in omnes suos subditos, plenam habet ordinariam et judiciariam potestatem, ac per hoc plenam correctionem et reformationem. Quia tamen, prae multitudine subditorum curae suae, ad instar Moysi non potest onus totius multitudinis per singula solus sustinere, adduntur sibi inferiores in adjutorium oneris secum ferendi, recepta potestate ad hoc faciendum de influentia potestatis praelati, ut quicquid faciunt in ministerio ferendi oneris, de praelati faciant potestate, ut ipse praelatus magis sit qui operetur in eis quam ipsi qui operentur.

pp. 360 - 361: Quemadmodum cum speculum recipiens incidentiam radiorum solis eosque reflectens, et loca, in quibus radii solares directi per interpositionem corporis obscuri non incidunt, illustrans tota, haec illustratio magis est opus solis quam speculi, imo vere tota est opus solis; vere namque solaris radius est qui loca illustrat, ad quae reflectitur ex speculo; et quemadmodum, remoto interposito obscuro, radius solaris directe incidens in loca ad quae prius directe non potuit incidere, sed solum per reflexionem a speculo ad ea illustranda pertingere illa loca, splendidius illustrat directa sui incidencia quam illustrarentur reflectione sola a speculo facta; (nec directam enim irradiationem tollit aut minuit radiatio reflexa;)

p. 361: sic praelatus bonus remotis aliarum occupationum interpositionibus propter quas non potuit aliquando in aliquibus sibi subditis suae potestatis administrationem per seipsum exercere, sed per alios quibus de sua potestate erat hoc traditum, ipse per se in eisdem propriae potestatis administratione propria, illustrationem operatur erroris, ignorantiae, atque peccati tenebras fortius et efficacius purgantem inferioribus, qui de sua receperunt potestate hujusmodi superioris operationem, non rebellantibus nec eam in quoquam impedientibus aut imminuentibus. Quid enim monstruosius quam idem sibi ipsi rebellare et se ipsum impedire vel imminuere aut etiam de medio auferre? quod proculdubio fit cum inferior potestas superioris potestati contradicit aut eam adnullare contendit, cum, ut supradictum est, ipsa inferioris potestas nihil est nisi superioris.

p. 361: Praeterea cum inferior potestas contendit superiorem imminuere aut tollere, cum ipsa nihil sit nisi de superiore, quid aliud facit quam insanientis more seipsam conatur detruncare aut perimere? Imminuta autem aut desiccata fontis scaturigine, necesse est etiam rivum imminui aut desiccari.

pp. 361 - 362: Potest igitur superior potestas quicquid potest potestas sibi subjecta; sed non convertitur; ait enim, ut supra dictum est, Auferam de spiritu tuo, tradamque eis, et non ait, Auferam spiritum tuum. Quod etiam ex verbis Exodi supratactis planum est; ait enim Jethro ad Moysen, Quicquid autem majus fuerit referatur ad te, et ipsi minora tantummodo judicent; et paucis interpositis subjungitur, Quicquid autem gravius erat, referebant ad Moysen, faciliora tantummodo judicantes. Planissimum est itaque quod tantummodo minora et faciliora possunt illi dijudicare, ac per hoc corrigere et reformare, qui nunc in ecclesia vicem et locum obtinent tribunorum, centurionum, quinquagenariorum, et decanorum; quos constat esse qui assumpti sunt in partem sollicitudinis praelatorum, reservatis judicio, correctioni, et reformationi praelatorum majoribus et gravioribus. Hoc namque modo concordat ecclesiasticae Hierarchiae ordinatio cum Hierarchia caelesti, in qua quicquid potest inferior ordo, potest et superior, et non e converso. Reservantur etiam solis praelatis per locum praedictum Exodi ea negotia quae sunt universitatis;

pp. 362 - 363: sicut notat Augustinus super eundem locum sic inquiens: "Quod vero adjungit? Esto tu populo in his quae ad Deum sunt et referes verba eorum ad Deum; et testaberis praecepta Dei et legum ejus, et demonstrabis eis vias in quibus ambulabunt in eis, et opera quae facient; cum populao universo haec agenda esse demonstrat. Non enim ait Uniuscujusque verba referes ad Deum, sed verba eorum, cum supra dixisset, Esto tu populo in his quae ad Deum sunt. Post haec admonet ne singulorum negotia, quae inter se habent, deserantur, electis scilicet potentibus viris, Deum colentibus, justis, et qui oderint superbiam, quos constituat, alios super millenos, alios super centenos, alios supra quingenos, alios supra denos." In his itaque verbis Augustini satis patet, quod tantum singulorum et non universitatis negotia inferioribus judicibus commissa sunt, licet non omnia, quia, ut supradictum est, non majora et graviora; negotiis universitatis reservatis ipsi Moysi, atque per hoc nunc in ecclesia ipsis praelatis. Si enim aut universus populus unius dioeceseos aut totum capitulum unius ecclesiae delinquat, potest enim universitas delinquere, alioquin non praeciperetur in Levitico, quod omnis turba filiorum Israel offerret vitulum pro peccato ignorantiae, aut negotium aliquod habeat et causam cum alio; quis hujusmodi delictum corriget aut causam discutiet, nisi praelatus qui praeest? Unus enim aliquis de universitate, qui caput universitatis non est, non potest ipsius universitatis judex et corrector esse, cum minor non possit majorem dijudicare, nec ut judex corrigere seu punire; pars autem suo toto minor est. Sed ad caput pertinet de toto residui corporis per virtutem discretivam judicium, sensificatio quoque totius per communem sensum, et motio per virtutis motivae imperium. Sic et praelati solius ejus corporis, cujus est caput, est judicium, et per potestatem ordinariam sensata motio ab errore ad verum, a distorto ad rectum, a pravo ad bonum.

pp. 363 - 365: Ex praemissis itaque colligitur quod praelatis reservantur majora et graviora onera, omnium et singulorum negotia insuper et judicia, ac per hoc correctiones universitatum; sed ne graventur supra vires suas, adduntur eis coadjutores de eorum potestate participantes ad supportandum cum eis onerosam multitudinem negotiorum minorum et faciliorum, singulos multitudinis, non multitudinem totam tangentium, in nullo tamen potestate imminuta: unde tamen expedire viderint, possunt et debent etiam minora et quorum expedire viderint negotia dirigere et qualiter dirigantur et peragantur ab assumptis in parte suae sollicitudinis coadjutoribus non negligenter, sed vigilanter et diligenter, perscrutari atque prospicere, inventas quoque negligentias atque defectus supplere atque errata corrigere, deformata reformare, bene inchoata promovere, et promota ad consummationem producere. Propter haec, ad instar praedictae ordinationis in veteri Testamento factae, dominus Papa, qui est in omni domo Domini fidelissimus et in omni populo ejus velut Moyses, quem constituerat Dominus servum suum in omni domo sua fidelissimum et principem super omnem populum suum Israeliticum, plenitudinem habet potestatis super gentes et super regna; ut evellat et destruat et disperdat et dissipet et aedificet et plantet. Potestque de sua potestate tam universitatum quam singulorum, tam majorum quam minorum, majora et minora negotia omnia dijudicare, corrigenda et reformanda corrigere et reformare. Sed quia prae multitudine subditorum solus non potest per actum, quod tamen potest per potestatem, onus universorum et singulorum sustinere, assumpti sunt in parte suae sollicitudinis ecclesiarum praelati, videlicet, episcopi, ut participantes de suae potestatis plenitudine secum sustentent onus suum, ut levius sit ei, partito in alios onere, perfectiusque compleatur, quod supra vires unius esset per actum complere; reservatis sibi quibusdam majoribus, quae potest ipse solus, et quae de potestate episcopali derivata a potestate apostolica nullus potest episcopus. Hoc enim exigit ordo rationis et naturae, ut virtus influens plus possit quam recipiens de influentia et potens solum ex eo quod ab influentia recepit; plus enim possunt Seraphin quam Cherubin, et plus in illuminando et calefaciendo potest sol quam possint luna vel stellae, quae non lucent nisi a sole: sicut autem dominus Papa se habet ad universalem ecclesiam in potestatis plenitudine, sic se habet episcopus in potestate accepta a potestate apostolica ad suam dioecesim, cum episcopus sic sit in sua dioecesi, tanquam Moyses fidelissimus servus Domini in omni bono populi Israelitici;

p. 365: exceptis igitur his quae domino Papae tantum reservantur, omnia potest episcopus in sua dioecesi quae competunt curae et saluti animarum et causarum ecclesiasticarum decisioni. Quia tamen solus non potest onus totius dioecesis sustinere, licet ejus sint omnia, exceptis praedictis de ordinaria potestate, adjuncti sunt etiam episcopis in sustinendo onere coadjutores, de episcopali potestate ad onus sustinendum participantes; qui iterato coadjutores, si et ipsi non possint onera sua soli sustinere, sub se habent alios ad onus comportandum, et sic donec perveniatur ad infimos, qui prae levitate et parvitate oneris ad ejus sustentationem valeant sufficere; semperque superiori potestati reservantur multa, quae non potest potestas inferior; nunquam tamen aufert sibi superior quod potest inferior de ejusdem superioris sola potestate. Quis enim bonum suum, quod sibi potest retinere integrum, et tamen illud cum alio communicare, ita illud cum alio communicat, quod idem sibi imminuat? Numquid sol sic illuminat lunam ad lucendum in solis absentia per noctem, ut sibi detrahat de suo lumine?

pp. 365 - 366: Accidit autem plerumque quod aliquis inferior vel totam suam potestatem vel partem ejus accipit a potestate superiori mediata, inter quam videlicet et ipsum inferiorem est una vel plures mediae potestates, velut rectores et vicarii ecclesiarum parochialium, qui potestatem regiminis animarum quam habent totam accipiunt ab episcopo, inter quos tamen et episcopum sunt mediae quaedam potestates, videlicet, decani rurales et archidiaconi, quibus rectores et vicarii ex ordinatione episcopi sunt subjecti. In quibusdam etiam episcopatibus decani rurales constituuntur sub archidiaconis per episcopum tradentes eis quicquid habent potestatis. In hujusmodi igitur potestatibus inferioribus suscipientibus id potestatis quod habent non a superiori potestate immediata, sed a mediata, potest accidere quod aliquid possit illa potestas inferior quod non possit illa quae sibi est immediate superior. Potest enim ipsa potestas superior mediata de suae potestatis abundantia tribuere inferiori, quod non tribuit ejusdem inferioris immediato superiori. In hujusmodi igitur non est instantia contra id quod supradictum est, videlicet, quod quicquid potest potestas inferior, potest superior, sed non convertitur. Intelligendum est enim hoc de illa potestate superiori respectu suae inferioris quae inferiori tribuit id quod habet potestatis. Propter hoc aliqui etiam episcopis subditi possunt quod non possunt episcopi, utpote patres abbates Cisterciensis ordinis possunt suas filias domos visitare, quod tamen non possunt episcopi, quibus illi abbates sunt subditi, utpote quibus in sua benedictione promittunt canonicam obedientiam salvo ordine suo. Indulsit enim hoc ordini Cisterciensi potestas superior episcopis, scilicet dominus Papa, qui cum eis hoc tribuit se ipsum ab hoc non exclusit; potest enim ipse monasteria omnia visitare.

pp. 366 - 367: Igitur, secundum consequentiam praedictorum, episcopus in omnes jure dioecesano sibi subjectos potest et debet exercere visitationis officium, omniumque corrigenda et reformanda corrigere et reformare, omniumque causas omnes potest de sua potestate discindere, licet forte ad eas omnes descindendas non possit solus sufficere. Ideoque habeat de sua potestate participantes coadjutores in supportando hoc onere, qui majora et graviora omnia et universitatum negotia debent ad ipsum referre; nisi forte fuerint sub episcopo potestates aliquae a superiori potestate quam sit episcopus, id est, a domino Papa, vel totum vel partem suae potestatis recipientes, et ab ipsius potestate habentes indulgentias sibi vel suis subditis vel utrisque, ne in praedictis vel eorum aliquibus vel aliquo sint subjecti episcopo.

pp. 367 - 368: Igitur si in hac parte careant decanus et capitulum omnesque eorum subditi domini Papae privilegio eos eximente ab episcopo, injuste rebellant et contradicunt, ne episcopus in eos et eorum subditos praedicta exerceat; non possunt allegare exemptionem et immunitatem in hac parte per alterum quam per dominum Papam propter praedictas rationes. Si enim non potest quis episcopus, ut praedictum est, suam potestatem sic aliis assumptis in sui ministerii adjutorium influere, ut ipsemet eam sibi imminuat; multo fortius non potest eam imminuere suo successori. Actum quidem potestatis suae potest episcopus in sui oneris alleviationem aliis tradere, et ita actum suae potestatis sibi minorem ad laborem facere, sed ipsam sibi imminuere nequaquam potest absque ipsius voluntate qui eam potestatem sibi tribuit, hoc est, absque voluntate domini Papae. Cum enim a potestate apostolica derivetur in episcopos episcopalis potestas, quemadmodum in ipsum apostolicum a Christo potestatis plenitudo, et hoc utique in animarum salutem, si episcopus absque domino Papa potestatem episcopalem sibi imminueret, domino Papae in hoc derogaret; sicut, ut supradictum est, episcopi assumpti sunt ut onus domini Papae cum ipso sustentent, et ad hoc faciendum de suae potestatis plenitudine accipiunt potestatem. Si igitur quod acceperunt a domino Papa, et a Christo per ipsum medium, ad sustendandum cum ipso onus ministerii salutis animarum pro quibus Christus mortuus est, sine ipso sibi imminuant, cum hoc non fuerit in intentione tribuentis hujusmodi potestatem, et cum per hujusmodi potestatis diminutionem efficiantur minus validi ad comportandum onus cum suo superiori, ad quod tamen efficacius et validius supportandum cum eo acceperunt potestatem episcopalem, ab eo nomine evidenter injuriantur ei a quo potestas eis est collata.

p. 368: Si ego portans lignum mei solius viribus nimis onerosum, et propter hoc in allevationem oneris mei te advocans ad comportandum mecum, tribuerem tibi, si possibile esset, magnam partem mearum virium, illis tamen mihi non imminutis, et tu eas ad hoc reciperes ad quod illas tibi tribuerem, nonne mihi esses injuriosus, si tibi sic attributas a me vires absque me imminueres? Si rex tradat sub manu ducis alicujus mille armatos ad compraeliandum tamen regis praelium, et dux ille imminuat sibi quingentos de illis armatis, nonne multum injuriatur regi?

p. 368: At forte dicet aliquis, Hoc quod imminuit sibi dux hujusmodi vel ligni comportator, si aliis id tribuat in adjutorium ejus a quo ipse suscepit, qui tantum vel amplius juvavit, quantum juvare posset talis dux vel ligni comportator per id quod sibi imminuit, si sibi id reservaret, in nullo injuriatur, vires vel militiam praedicto modo tribuenti.

pp. 368 - 370: Sed haec responsio minus valida est, cum liquidum sit, quod absque voluntate superioris tribuentis non debet suscipiens imminuere sibi susceptum in superioris adminiculum, licet quod sibi imminuat in idem adminiculum aliis tradat; unde enim scit is, qui sic suscipit et tradit, quod superior tradens hoc gratum habebeit et quod hi qui ab eo suscipiunt primum tradentem fideliter juvabunt? Quod si acciderit, videlicet, quod primum tradentem minus viriliter et fideliter juverit, cum vires sibi imminutas non poterit resumere is qui eis tradendo eas sibi imminuit, ac per hoc nec eorum supplere defectum; manifestum est quod tali virium imminutione minus adjutus est et alleviatus tradens primus, ac sic per medium tradentem injuriose gravatus. Praeterea qui a primo tradente suscipit et aliis tradit cujusque operis potestatem, utpote episcopus a domino Papa suscipiens et tradens inferioribus animarum rectoribus potestatem ministeriorum salutis animarum, nonne prudentius, salubrius, et in allevationem oneris domini Papae, cujus est omnium ecclesiarum et omnium animarum summa sub caelo sollicitudo, efficacius tradet suis inferioribus, ad comportandum suum et domini Papae onus, partem suae potestatis suam sibi non imminuendo, cum hoc possit facere et debeat secundum doctrinam Scripturae, quam suam sibi imminuendo et detruncando? Si dominus Papa, qui a Jesu Christo, cujus vicem gerit, recepit plenitudinem potestatis, eam sibi imminueret absque mandato Jesu Christi scientis ob quam utilitatem mandaret eam imminui, nonne faceret hoc in injuriam Jesu Christi? A simili si episcopus potestatem quam accepit a domino Papa, et a Jesu Christo per domini Papae mediationem, imminuat sibi absque consensu et confirmatione domini Papae scientis ob quam utilitatem ecclesiasticam hujusmodi approbat et confirmat potestatis diminutionem, in magnam faciet hoc domini Papae injuriam, et per consequens in gravem Domini nostri Jesu Christi contumeliam. Nihil igitur est quod allegari potest veraciter ad diminutionem potestatis episcopalis quam episcopus habet a jure communi, quam eandem habet a domino Papa et a Jesu Christo per ipsius medium, nisi per dominum Papam, cujus est potestatis plenitudo alicujus quod dat jus commune, ab episcopali potestate facta [sit] decerptio, propter notam ei et non discutiendam ab aliis utilitatem ecclesiasticam, hujusmodi decerptionis bonam habentem recompensationem. Quod etiam non debeat quis potestatem suam sic alii tradere, quod eam sibi imminuat, et maxime si est potestas talis quae potest alii tradi et tamen integre retineri, habentur ex Ecclesiastico ubi dicitur: Audite magnati et omnes populi, et rectores ecclesiae auribus percipite; filio et mulieri, fratri et amico, non des potestatem super te in vita tuaa; et non dederis alio possessionem tuam; ne forte poeniteat te, et depreceris pro illo. Dum adhuc superesset aspirans, non immutabit te omnis caro. Melius enim ut filii tui te rogent, quam te respicere in manus filiorum tuorum. In omnibus operibus tuis praecellens esto; ne dederis maculam in gloriam tuam. Quomodo maculam in gloriam suam non daret, si potestatem sibi desuper traditam quis imminueret? Quis etiam in manus filiorum non respiceret episcopus, si nil posset nisi per aliorum ministerium? Nunquid si possibile esset radices arboris frondere, florere, et fructificare, sic ista traderent ramusculis, ut adimerent eadem sibi ipsis?

pp. 370 - 371: Haec praedicta ecclesiasticarum potestatum ordinatio in scriptura Exodi continetur, in loco, videlicet, commemorationis exitus Israel de Egypto, unde videtur pars pacti esse quod pepigit Dominus cum filiis Israel; quod pactum qui transgreditur, Dei maledictioni subicitur. Verbum enim factum est ad Jeremiam a Domino dicens; audite verba pacti hujus et loquimini ad viros Juda et habitatores Jerusalem, et dices ad eos; Haec dicit Dominus Deus Israel; Maledictus vir qui non audierit verba pacti hujus, quod praecepi patribus vestris, in die qua eduxi vos de terra Egypti, de fornace ferrea, dicens; Audite vocem meam et facite omnia quae praecepi vobis. Si igitur praedicta dispositio ecclesiasticarum potestatum sit pars praedicti pacti, cujus praevaricatores sunt sub maledicto, liquidissimum est quod non licet istud pactum praevaricari. Si autem dicat aliquis pactum praedictum non continere nisi legis decalogum, nec sic videntur a praedicta maledictione filii liberi qui patris legitimam potestatem in ipsos contendunt imminui aut tolli. In decalogo namque praeceptum est parentes carnales honorare, et in hoc multo amplius spiritales. Sed qui patris legitimam potestatem super se minorare aut tollere contendit, quomodo non patrem inhonorat? Omnis autem potestas quam jus commune dat episcopo in suos subditos est legitima potestas patris in filios; ergo subditi episcoporum nitentes eis auferre quod tribuit eis jus commune, praesertim cum de juris communis amplitudine nihil est ipsis episcopis coartatum de superioris, hoc est, domini Papae, ordinatione, evidenter convincuntur parentes inhonorare, ac per hoc, cum pactum decalogi transgrediantur, praedictam maledictionem incurrere aliasque quamplurimas Scripturae, quas recitare non est necesse.

pp. 371 - 372: Ad haec episcopus majoribus ecclesiae negotiis aut inevitabilibus et rationalibus causis non praepeditus, jure dioecesano sibi subjectos et ab ipso non exemptos absque animae suae discrimine non potest non visitare, ut errata corrigat et reformanda reformet. Pastor namque ovium cujus sunt oves propriae, qui sic affectus est ad eas quod animam suam pro eis semper paratus est ponere, praeponens earum salutem aeternam vitae propriae temporali, qui etiam superiori pastori, in quo ipse est pastor, debet de ovibus omnibus rationem reddere, qualem pastorem constat bonum episcopum esse, nunquid non potest de jure eas omnes visitare, cum omnes sint ejus propriae? aut nunquid non vult eas visitare, cum sit solicitior de earum quam de vitae suae temporalis salute? Aut nunquid saltem quando potest opportune, non praepeditus majori occupatione, non habet necesse eas visitare, cum teneatur de eis rationem reddere Ei, videlicet, quem nec ovis minimae pili minimi deperditio potest latere, qui nec perditionem hanc contingentem per pastoris negligentiam impunitam vult relinquere, cum quamlibet ovium sic diligat, quod quamlibet emerit toto pretio suae vitae pretiosissimae traditae morti turpissimae et acerbissimae?

pp. 372 - 373: Imo quid aliud in hac parte credi potest, quam quod ex debito rationis reddendae pro ovibus habet necesse eas visitare, maxime si, ut supra diximus, non sit detentus majori occupatione; et quia habet hoc in necessitate, et quia oves ejus sunt propriae, potest eas visitare de jure, quod constat pastorem bonum ardenter velle facere, cum earum salutem praeponat vitae propriae; et quia tanta incumbit pastoribus visitandi gregem necessitas, tantaque inesse debet voluntas, cum sit de jure potestas, terribiliter minatur Dominus pastoribus non visitantibus, et non visitando gregem dispergentibus, quia qui cum eo non colligit dispergit, per Jeremiam dicentem, Vae pastoribus qui dispergunt et dilacerant gregem pascuae meae, dicit Dominus. Ideo haec dicit Dominus Deus Israel ad pastores qui pascunt populum meum; vos dispersistis gregem meum, ejecistis eos, et non visitastis eos. Ecce ego visitabo super vos malitiam studiorum vestrorum, ait Dominus. In his verbis evidenter ostenditur vae aeternae damnationis affuturum super pastores gregem pascuae Domini dispergentes, dilacerantes, et eicientes: et qui sint pastores qui gregem Domini dispergunt, dilacerant, et eiciunt, aperte manifestatur, cum subditur, Et non visitastis eos; ac si diceretur, Eo quod oves non visitastis, dispersistis, dilacerastis, et ejecistis eas. Cum enim pastor oves non visitat, quid aliud facit quam non visitando per campos licentiae sinit eas evagari, et evagando per varias voluptates et concupiscentias in regione dissimilitudinis dispergi, dispersas quoque a bestiis dilacerari. De quibus bestiis dicitur, Ne tradas bestiis animas confitentes tibi et dilaceratas tandem in tenebras exteriores proici. Sinendo autem haec mala per visitandi omissionem ovibus accidere, rite dicitur, eadem mala facere; quemadmodum gubernator navis non recte dirigens gubernaculum navem dicitur evertere, qui recta gubernaculi directione posset eam ab eversione salvasse. Quia igitur haec mala perpetrant pastores, dum oves non visitant, justo judicio visitabit Dominus super eos malitiam studiorum suorum. Et quorum studiorum nisi illorum, quorum occupatione minus utili a visitationis officio male cessant et avertuntur? Habent igitur pastores maximam et evidentissimam visitandi necessitatem, ut tam grex quam ipsi vitent aeternam damnationem.

pp. 373 - 375: Per Ezechielem quoque manifestat Dominus, quod pastoris est officium pecus infirmum consolidare, aegrotum sanare, fractum alligare, abjectum reducere, quod periit quaerere, pingue et forte custodire; sed quomodo haec pastor distincte faciet, nisi prius has pecorum differentias in pecoribus per eas distinctis agnoscat? Quomodo autem has agnoscet differentias in pecoribus distinctis per eas, nisi visitationis et inquisitionis officio? Liquere satis videtur, quod non aliter, aut quod non tam liquido agnoscet aliter; unde et in eodem Ezechielis capitulo, ipse Dominus princeps pastorum, in quo omnes pastores sunt unus pastor, et qui operatur in eis opus pastorale, ut ipsi non sint qui operantur, sed ipse qui operatur in eis, sicut nec ipsi sunt qui loquuntur, sed Spiritus Patris qui loquitur in eis, in se alios adunans pastores, quod visitare debeant, et qualiter visitare debeant, ostendit dicens, Ecce ego ipse requiram oves meas, et visitabo illas; sicut visitat pastor gregem suum, in die quando fuerit in medio ovium suarum dissipatarum, sic visitabo eas et liberabo eas de omnibus locis in quibus dispersae fuerant in die nubis et caliginis. Ecce quod oportet pastorem animarum eas visitare, et etiam sic visitare eas sicut pastor visitat gregem suum in die quando fuerit in medio ovium suarum dissipatarum. Pastor autem ovium eas in die visitat, ut in luce diei eas earumque differentias absque errore cognoscat, et maxime cum est in medio ovium suarum dissipatarum, tunc festinanter discurrit; omnia scrutatur diverticula; donec dissipatas invenerit et inventas reduxerit. Sic igitur pastor animarum eas visitat in die, id est, in luce inquisitionis, donec in luce inquisitionis eas earumque noverit differentias, et maxime cum est in medio animarum per vitia discordantia et morum dissimilitudinem dissipatarum, tunc omnia diligenti inquisitione perscrutatur, donec sic dissipatarum mores agnoverit, et ad virtutum concordiam et unitatem reduxerit, et sic visitans liberaverit dissipatas a diversis locis dispersionis, id est, a diversis illicite concupitis. Ibi enim, quasi in loco, dicitur esse anima, ubi est res ab ipsa plurimum concupita. Incidit autem anima decepta in haec loca in die nubis et caliginis, id est, in quadam imaginaria apparentia, qua concupita apparent esse vera bona, obumbrata nube et caligine erroris et ignorantiae. Si igitur pastor corporalium ovium eas tanta sollicitudine tantoque labore visitat, quanto majoribus sollicitudine et labore oportet pastorem spiritalium ovium, pro quibus Christus mortuus est, pro quibus et ipse pastor debitor est animam ponere, oves visitare, et visitando eas quae perierunt quaerere, donec invenerit, et inventas reducere, etiam si opus fuerit, ad imitationem summi Pastoris, propriis humeris reportando.

p. 375: In eodem etiam Ezechielis capitulo dicit Dominus in persona pastoris, quod Ipse pascet oves suas in judicio et justitia, et quod Ipse judicat inter pecus et pecus, arietum et hircorum. In quo ostenditur, quod gregis pastus consistit non solum in scientia et doctrina sed etiam in judicio et justitia; et quod pastoris sic inter pecus et pecus dijudicatio. Dijudicare autem inter duo quis poterit, nisi eorum differentias et discretiones agnoverit? Ad pastorem igitur spiritalium ovium spectat, earum differentias et proprietatum discretiones agnoscere, quarum agnitio, exceptis notoriis et sponte confessis, haberi non poterit, nisi inquisitione vel probatione. Perfecta igitur ovium custodia et conservatio nequaquam carebit solicitae visitationis et diligentis inquisitionis officio.

pp. 375 - 376: Episcopus igitur praedicto modo non praepeditus, visitabit oves suas, a se per privilegium Apostolicum non exemptas, videlicet, tam capitulum ecclesiae suae, et alios ministros ecclesiae, ministros quoque ecclesiarum, praebendalium dignitatum, et communae, quam ecclesiarum aliarum conventualium et parochialium; et inter caeteros visitandos maxime debet proprium visitare capitulum, cum ipsum capitulum alium non habeat visitatorem, excepto domino Papa et archiepiscopo, si tamen ad ipsum pertineat hujusmosi visitatio: decanus namque ipsum capitulum visitare non potest; verbum enim visitare verbum est frequentativum; frequentatio autem est non unius actus continuatio, sed actus intercisi multiplicata repetitio. Pastores autem proximi et immediati sunt continui gregis visores; propter hoc enim continue resident, ut gregem continue videant et continue pascant et curent. Igitur continue visores gregis sunt, non visitatores. Episcopus vero, cui committitur cura omnium animarum totius episcopatus, propter multitudinem ovium et latitudinem habitationis earum necesse habet, quia pastor est, ovium omnes videre; et quia prae earum multitudine et habitationis earum latitudine non potest simul et continue omnes videre, necesse est ut nunc has nunc illas videat, et harum visionem per aliarum visionem interrumpat, et interruptas visiones frequenter repetat, et sic omnes visitet. Alioquin habebunt solum continuos visores, nunquam autem visitatorem.

pp. 376 - 377: Decanus itaque, qui curam immediatam habet capituli, et ad continuam tenetur in ecclesia cathedrali residentiam, non poterit ejusdem esse visitator; similiter neque clericorum chori, sive habeat eorum curam pastoralem, sive non. Si enim habeat eorum curam supradictam, ratione eorum visitator non est. Si vero animarum earum curam non habet, tunc non sunt ejus oves, ac per hoc neque ad illum pertinet earum visitatio. Quis enim non suas oves visitat, nisi forte commissa fuerit ei ab eo, cujus sunt propriae, earum visitatio? Quis autem habeat curam animarum immediatam de dignitatibus et praebendis et communa, exceptis vicariis, non satis liquidum esse videtur. Canonicus enim non videtur habere curam animarum ecclesiae dignitatis vel praebendae; quia si habet hujusmodi curam, tenetur ibi ad residentiam, et nihilominus tenetur ad residentiam in cathedrali ecclesia quae sunt incompassibilia. Ergo si constat quod tenetur in ecclesia cathedrali residere, manifestum est eum curam animarum alibi habere non posse absque dispensatione sedis apostolicae. Eadem ratione neque decanus neque capitulum curam habet aliquam animarum immediatam extra ecclesiam cathedralem, sed neque mediatam. Si enim archidiaconus habens curam animarum archidiaconatus mediatam, eo ipso quod hujusmodi curam habet, licet sit cura mediata, non potest habere aliam curam animarum simul cum illa; nec decanus eadem ratione poterit aliquam curam animarum quam ipsius capituli habere. Sed sive decanus habeat curam aliquam in prebendis et dignitatibus et communa, sive non, ejus non est earum visitatio. Quomodo enim erit locorum et hominum longe lateque distantium visitator, qui debet esse capituli continuus visor, et continuae residentiae ibidem factor? Praeterea nec jura aliqua seu consuetudo dant visitationem; decano igitur si facto visitat, est usurpatio.

pp. 377 - 378: Sed esto quod visitare possit praedicta loca, et homines tanquam ovilia et oves, nunquid per hoc excluditur episcopus ab eorum visitatione, cum ejus sint et eadem ovilia et eaedem oves magis propriae? Nunquid quia domus religiosae ordinum beatorum Benedicti et Augustini habent suos visitatores de eisdem ordinibus, excluditur a visitatione earum episcopus? Nunquid in Cisterciensi ordine, quia patres abbates visitant filias domos, excluditur ab earumdem visitatione abbas Cisterciensis? Aut quia custodes in ordine Fratrum Minorum visitant fratres existentes in suis custodiis, ideo non visitat minister provincialis, et visitatores statuti in generalibus capitulis, et etiam minister generalis? Similiter in ordine Fratrum Praedicatorum, nunquid non omnes praepositi superiores visitant eosdem quos visitant praepositi inferiores? Imo hoc est quod maxime conservat praedictos ordines in religionis perseveranti integritate, quod visitator superior visitatoris inferioris defectus, et impotentias, omissiones, errores, et negligentias supplet et corrigit. Ipsi quoque visitatores inferiores eo fiunt vigilantiores et diligentiores in visitationis officio, quo certi sunt in lucem venturum esse quid in hac parte fecerint, superioris visitantis ministerio.

pp. 378 - 379: Ipsi etiam continui visores, hoc est, immediatam curam habentes, et hi quorum curam gerunt, tanto solicitius a malis se custodiunt, quanto se pluries in lucem producendos multiplicatis visitatoribus agnoscunt. Propter hoc beatus Bernardus, in visitationis officio expertissimus, mentionem faciens inquirentium a suis episcopis exemptionem, inter caetera sic ait: - "Certus sum ego monachus, et monachorum qualiscumque abbas, si mei quandoque pontificis a propriis cervicibus excutere jugum temptavero, quod Sathanae mox tyrannidi me ipsum subicio. Advertens nimirum cruenta illa bestia, quae circuit quaerens quem devoret, elongatam custodiam, heu, statim insilit in prasumptorem. Merito enim non cunctatur praesidere superbo, qui se de jure regem gloriatur super omnes filios superbiae. Quis dabit mihi centum in mei custodiam deputari pastores? Quanto plures sentio curam gerere mei, tanto securior exeo in pascua. Stupenda insania! Animarum non cunctor turbas mihi custodiendas colligere, et unum super propriam gravor habere custodem! Et quidem subjecti me de reddenda pro se ratione solicitant; qui autem praesunt mihi, ipsi potius, Paulo dicente, pervigilant, tanquam rationem pro me reddituri. Illi etsi honorant, onerant; hi non tam premunt, quam protegunt."

p. 379: Ex his verbis beati Bernardi liquidum est quod pluralitas visitatorum non obest, sed plurimum prodest, quodque nullo modo temptandum est proprii pontificis devitare custodiam. Quid enim oves faciunt, cum pastoris custodiam fugiunt, nisi vitae periculum quaerunt, cum eas circumstent innumerae bestiae cruentissimae, et ad devorandum avidissimae, cursu velocissimae, fraudibus astutissimae, viribus fortissimae, quibus non comparatur potestas super terram. Sunt quoque ubique laquei et pedicae ad irretiendas et retinendas oves, donec eas capiant hae bestiae. Quam caeca igitur est ovium temeritas quae inter haec et hujusmodi vitae pericula refugit solicitudine baculoque pastorali tueri! Expetenda est igitur ab omnibus pastoris sui visitatio, non fugienda.

p. 379: Colligitur ex praemissis, quod sive sint alii episcopo subjecti quorum sit visitare oves episcopi, sive non, semper salva est episcopo omni suarum ovium visitatio, nisi forte aliquas earum a visitatione sua subtraxerit Apostolicae sedis exceptio. Etsi enim alius aliquis contra episcopum potest praescribere in visitationis officio, nullus tamen ei subditus visitando potest eum excludere a visitando. Cum enim sui subditi nil habeant potestatis ecclesiasticae, nisi quod ab ipso receperunt, ut, sicut supradictum est, ipse sit magis qui operetur in eis quam illi qui operantur; resistere ipsi, ne ipse visitet, quid est aliud quam securim gloriari contra eum qui secat in ea, aut serram exaltari contra eum a quo trahitur, aut virgam elevari contra levantem eam?

pp. 379 - 380: Quod autem dicitur aliquem posse praescribere contra alium in visitando, si sic intelligitur, quod is qui praescribit excludit eum contra quem praescribit a visitando, non potest hoc propter rationes praedictas intelligi inter inferiorem et superiorem suum, a quo inferior recipit hujusmodi potestatem. Sed intelligendum est, quod par potest in hac parte praescribere contra parem, vel superior contra inferiorem, vel forte, quia, ut praedictum est, visitatorum pluralitas non obest, sed plurimum prodest; utilius intellegitur quod aliquis contra alium praescribere potest in visitando, hoc modo videlicet, quod aliquis si multo tempore visitaverit, ipsa temporis diuturnitate potest praescribere contra ordinarium ad quem ex officii sui debito spectat visitatio, ne ipse ordinarius repellat eum, qui sic praescripsit, a visitando.

pp. 380 - 381: Jacob pascebat oves Laban, multas valde, ad quarum numerum custodiendum verisimile est ipsum solum non suffecisse, unde et pastores habuit sub se constitutos. Nunquid igitur, quia pastores sub se constitutos habuit, qui singuli de gregibus singulis curam gererent, non potuit ipsemet ad singulos greges, singulosque eorum pastores accedere, singulosque greges, singulorumque singulas oves, ipsosque pastores visitare, visitandoque perscrutatri, et investigare si quae oves essent steriles, si quae debiles, infirmae, aut scabiosae, si quae furto vel a bestiis surreptae, et si haec accidissent ovibus ex pastoris negligentia vel artis pastoralis imperitia; et his investigatis, contra omnia hujusmodi detrimenta congrua apponere remedia? Nisi haec facere posset, quomodo dixisset ad Laban, Idcirco viginti annis fui tecum; oves tuae et caprae steriles non fuerunt; arietes gregis tui non comedi, nec captum a bestia tradidi tibi; ego damnum omne reddebam; quicquid furto perierat a me exigebas; die noctuque aestu urebar et gelu; fugiebat somnus ab oculis meis? Sed [si] quia pastores habuit Jacob sub se, non potuisset singulos greges visitasse, pastorumque negligentiam et imperitiam correxisse, quasi sufficiens fuisset tantummodo aliis sua reputatione idoneis pastoribus greges singulos custodiendos tradidisse; qua justicia damnum omne reddidisset et quicquid furto perierat ab ipso exactum esset, vel qua necessitate aestu ureretur et gelu, fugissetque somnus ab oculis ipsius? Non igitur sufficiens fuit suae curae pastorali pastores sua reputatione idoneos singulis gregibus custodiendis deputasse; sed oportuit insuper eum vigilanti diligentia, solicitudine provida, labore infatigabili, sicut praedictum est, tam greges quam pastores visitare omnibusque eorum defectibus remedia tribuere. Et quantum putas punivisset unum de pastoribus sub se constitutis, si ei in facie restitisset ne gregem aut gregis pastorem visitasset, et corrigenda et reformanda in eis corrigeret et reformaret? Cum igitur carnali pastorali officio ipsius Jacob sit manifestatio et doctrina, qualiter episcopi pastores animarum officium pastorale spiritale debeant peragere, manifestum est, quod episcoporum est per omnes greges omniumque gregum sub se constitutos pastores impigre discurrere, eosque diligentissime visitare, errata et deformata in eis corrigere et reformare, ut possint Jesu Christo, qui ipsas oves sibi sanguine proprio adquisivit, congruam, sicut tenentur, reddere rationem in districto examine, quodque digni sunt gravissima punitione qui in hac parte nituntur episcopis suis resistere.

pp. 381 - 383: Legimus postea in libro Genesis, quod etiam proprii filii Jacob pastores erant, et constat quod ovium patris. Nec potest dici quin essent etiam quodammodo et ipsorum filiorum oves, cum patrum sit filiis thesaurizare; cumque pater ille evangelicus non blandiente mendacio, sed veraciter, dicat majori filio, Fili, tu semper mecum es, et omnia mea tua sunt. Nunquid igitur putandum est, quod filii Jacob, quia curam ovium eis tradiderat, et eas ipsis thesaurizabat, restitissent patri oves plus suas quam illorum visitare volenti? Nunquid adventante patre, ad visitandum oves, rebellassent filii dicentes, "Nihil ad te de visitandis his ovibus; nostrae sunt, earum curam nobis tradidisti; non est tuum amplius de his solicitum esse, non est tuum videre seu perscrutari si cuncta prospera sunt erga nos et pecora?" Si haec facere potuissent de jure non dixisset ad Joseph: Vade et vide si cuncta prospera sint apud fratres tuos et pecora, et renuncia mihi quid agatur. Si enim scivisset Jacob, quod filii sui juste possent eum repellere a videndo quid ageretur circa eos et pecora, nunquam filio suo Joseph hoc commisisset explendum, cum ipsum Joseph multo justicius quam patrem ab hoc possent repellere. Quomodo igitur spiritales filii episcoporum, constituti ab eis tanquam filii Jacob ab ipso Jacob, ad pascendum oves spiritales, quae magis sunt episcoporum oves, quam eorum quibus sunt ab episcopis commissae, dicunt episcopis, "Nihil ad vos de visitandis his ovibus; nostrae sunt; earum curam nobis tradidistis; non est vestrum amplius de his solicitos esse; non est vestrum quid circa nos agatur et pecora considerare?" Nonne hi filii disciplinam patris renuunt, et patris disciplinam recusantium incurrere poenam merito digni sunt? Pater ille evangelicus qui filio majori dixit, Fili, omnia mea tua sunt, nunquid credendum est quod ab eodem filio fuisset repulsus, si agros aut sata aut oves aut alterius modi pecora sua vellet visitare, et siqua essent corrigenda, corrigere, carduos et spinas a satis evellere, malasque bestias a gregibus et armentis abigere, licet ipso confitente, omnia sua etiam filii essent, et patre ordinante posset filius in praedictis rebus patris consimilia facere? Si filius forte habuisset aliqua quae pater suus ei contulisset, transferendo totum dominium in filium sibique dominium adimendo, vel si habuisset aliqua aliunde adquisita quam de bonis patris, non oporteret quod patrem admitteret ad illas res visitandas et ad disponendum de eis; urbanum tamen esset et honorificentiae patri exhibendae congruum, si patrem ad praedicta reverenter admitteret, cum praesumendum esset de patre quod paternali affectu et ad bonorum filii emendationem talia facere vellet. Quomodo igitur filii episcoporum nil curae animarum habentes nisi ab episcoporum traditione, retenta nihilominus ipsis episcopis ipsarum animarum cura, ut magis sint ipsi ipsarum animarum patres, rectores, et gubernatores, et possessores quam sint ipsorum filii, a sola episcoporum traditione curam suscipientes, ipsos episcopos repellerent a suarum animarum visitatione, gubernatione, correctione, et reformatione? Nunquid non filiorum curatio continua cum patris curatione adjecta, quando ei vacaverit et expedire viderit, perfectius curabit quam faciet altera sola? Quod autem perfectius est, melius est, et magis eligendum. Praeterea cum episcopus tradendo curam animarum aliis inferioribus, eam sibi non adimat sed retineat, alioquin illis discedentibus, non posset eorum successoribus curam tradere, utpote quam non haberet; sed sibi ademisset priori traditione. Nullus enim potest quod non habet dare. Retinet sibi per consequens ea quae curae sunt necessaria, utpote visitationem, cum continuam visitationem non posset, correctionem quoque et reformationem; nisi enim et ea quae curae agendae sunt necessaria sibi retineret, frustra retineret curam; esset enim otiosa; sed in domo sapientis patrisfamilias, sicut et in opere naturae, nihil est otiosum seu frustra.

pp. 383 - 385: In lege Mosaica praeceptum est (Exodi xxiii.) Quod si occurreris bovi inimici tui aut asino erranti, reduces ad eum; et si videris asinum odientis te jacere sub onere, non pertransibis, sed sublevabis cum eo; bovem quoque aut ovem fratris tui non videbis errantem et praeteribis, sed reduces fratri tuo, etiam si non est propinquus tuus frater, nec nosti eum; duces in domum tuam, et erunt apud te quamdiu quaerat ea frater tuus, et recipiat. Multo igitur fortius si occurrat episcopus ovi propriae erranti, reducet eam ab errore ad veritatem per ecclesiasticam disciplinam, non solum, ut quidam aiunt, per praedicationis commonitionem. Quis enim poterit bovem aut asinum inimici errantem sola voce reducere? Sed oportebit et corporaliter occurrere et virga feriente ad iter rectum convertere et pigritantes stimulare, et sic multo labore adjectis vocibus concitantibus reducere. Non praecipitur ut videns asinum odientis se jacentem sub onere, eum vocis exclamatione excitet ad surgendum; sed ut sublevet cum asino quod oportet fieri, appositis ad onus manibus et virium conatibus. Multo igitur magis peccatorem errantem et sub onere, peccati pressum, suae curae traditum, pro cujus etiam perditione ipse tenetur, reducet episcopus in virga disciplinae, ecclesiasticae, et sublevabit quibus poterit correctionis et reformationis conatibus; adjectis insuper, non solum appositis, salutiferae praedicationis vocibus. Si fratri etiam non propinquo non est injuriatum, sed multo magis misericorditer cum eo actum, cum quis videns bovem ipsius aut ovem errantem, non solum voce increpante, sed et virgae directione, ducit in domum suam, donec ipse quaerat et recipiat; quomodo injuriatum est filio, si pater videns ovem suam errantem, quae non nisi ex patris traditione est etiam filii, reducat eam in domum suam, quae etiam eadem est domus filii, ut filius simul cum patre eandem suscipiat? Non igitur injuriatur episcopus, sed magis misericorditer agit, cum sibi subjecto praelato, cum animam errantem, licet curae inferioris ab episcopo traditam, quia suae magis est commissa, reducit, non solum voce praedicationis increpante, sed etiam in virga ecclesiasticae disciplinae, in ecclesiae unitatem, quae eadem est domus utriusque, ut ipse subjectus simul cum praeposito sibi episcopo eam quae aberraverat ab errore reductam suscipiat. Sic enim non solum errantem animam salvavit, sed et subjecti pastoris animam, qui pro errante tenebatur, liberavit. Miranda res est; uterque aliquorum duorum eidem pro eodem tenetur in solidum, et unus illorum a salvando repellit reliquum; quod evidenter fit cum episcopus pastorem sibi subditum vel pastor subditus episcopum repellit a salvanda anima, pro qua uterque Christo tenetur in solidum.

pp. 385 - 386: David, pastor ovium, ait ad Saul: Pascebat servus tuus patris sui gregem; et veniebat leo et ursus et tollebat arietem de medio gregis, et persequebar eos, et percutiebam, et eruebam de ore eorum; et illi consurgebant adversum me, et apprehendebam mentum eorum, et suffocabam et interficiebam eos. Nam et leonem et ursum interficiebam ego servus tuus. Licet Davis in hoc loco significet Christum, nihilominus significat et praelatos qui gregis Domini curam habent; imo eo ipso quod significat Christum, significat et praelatos qui in Christo Pastore sunt unus pastor, qui pascunt gregem Dei Patris. Igitur ad eos pertinet, cum leo vel ursus, hoc est, cum diabolus, per vitium quodcunque tollit animam de medio gregis Dominici, persequi diabolum, in vitiis et in vitiosis ipsos vitiosos ex parte ea qua vitiosi sunt, baculo pastorali, id est, rigore ecclesiastiae disciplinae, percutiendo et puniendo; et sic de voragine vitiorum et potestate diaboli eruere, etsi consurgat adversitas suscitata per diabolum adversus praelatum conantem eripere animam de vitiis, ne possit per eum eripi; tanto fortius apprehendere debet praelatus, et adnullare omnem adversariam potestatem adversus salvationem animarum se extollentem.

pp. 386 - 387: David in propria persona propriis viribus proprioque labore praedicta faciebat. Non igitur per subjectos sibi pastores solum, ut aiunt, sed et per seipsum potest et debet episcopus animas de grege dominico sublatas per ecclesiasticam disciplinam liberare. Credendum est quod multum acceptasset David, si quis de pastoribus sibi subditis, adjunctis in sui oneris alleviationem ad pascendum gregem, arietem a leone vel urso captum de ore eorum eruisset, et ipsum David in hoc praevenisset. Sed quid putas fecisset, si ad gregem venienti et leonem et ursum tollentem arietem de medio gregis videnti, statimque, ut de ore eorum captum erueret arietem, persequi et percutere conanti, ipsi pastores sibi subditi elevatis baculis, concitato tumultu et clamore, viribus omnibus restitissent? Nunquid non ille manu fortis, aut pater ejus, cujus gregem pascebat, haec agnoscens, tantos praesumptores non tam disciplina verborum quam verberum acriter corripuisset? Si fuissent sibi in adminiculum pascendi gregis adjuncti pastores, zelum salutis ovium habentes, et leo vel ursus tolleret arietem, ipso David superveniente vel praesente, ipsum David magnis clamoribus omnes compellassent, ut ipsemet ad eruendum arietem de ore bestiae accurreret, utpote qui erat eis et cursu velocior et magnanimitate audacior, et in pugna cum bestiis magis expertus et exercitatus, et cujus erat arietis sublati cura superior; ipsumque praecurrentem subsecuti fuissent alacres ad adjutorium, non occursassent rebelles et obicientes impedimentum. Sic igitur cum episcopi magis sit cura animarum suae dioecesis quam pastorum inferiorum, ipseque sit ad liberandum animas de ore leonis rugiendo quaerentis quem devoret, potestate sublimiori vigentior, arte et exercitatione peritior; ipsi pastores ei subjecti, si zelum habent salutis animarum, ipsum praesentem magis hortantur et excitant ad praecurrendum eos in animarum liberatione, quam salutis propriae et animarum sibi obiciant cujusquam impedimenti repagulum.

pp. 387 - 388: Praeterea aliquis pastorum sub David positorum forte potuisset de faucibus lupi vel alicujus minoris bestiae ovem captam eruisse; sed de faucibus ursi vel leonis non posset ovem captam eruere, nisi vir fortitudinis egregiae vel audaciae praecipuae, qualis fuit ipse David, manufortis secundum sui nominis interpretationem, cooperatus esset. Ad hunc modum quaedam animae quas occupaverunt vitia, seculari potentatu roborata, non sunt ereptibiles ab hujusmodi vitiis, nisi in manu forti sublimioris ecclesiasticae potestatis. Quomodo igitur dicunt inferiores potestates, "Nostrum est, et non episcopi, omnis vitii quantumcunque potentis et potenter animam detinentis correctio et animae ab eodem eruitio, nisi forte ipsa correctio devolvatur ad episcopum per nostram negligentiam aut per appellationem a nobis?" Nunquid potestas canonici aut decani aut etiam capituli sufficit ad suffocandum et interficiendum adulterium vel consimile vitium potentis comitis aut comitissae, ut eruatur anima occupata ab hujusmodi crimine? Nunquid non etiam potestas episcopalis in hoc casu satis erit debilis? Imo nisi ipse sit sicut David, audito leonis rugitu, pedem retrahet, attonitus subsistet; nedum potestas inferior hoc faceret. In hoc igitur casu, videlicet, cum potentia vitiosi tanta sit, quam potestas inferior ecclesiastica non potest eam edomare, nec potest dici ejus negligentia, quia qui vult, et conatur, et non potest, negligens non est, sed impotens; et propter hoc poterit in hoc casu deesse negligentia; nec sic perveniet vitium unquam ad correctionem, posito quod superior potestas nil possit in hujusmodi correctione, nisi inferiore negligente aut aliquo ab inferiore ad superiorem appellante. Quis enim in hoc casu appellabit, cum nullus sit accusans, sed solummodo fama, aut facti evidentia clamans? Nunquid leo ovem in faucibus detinens ab inferiori et debiliori pastore ad fortiorem pastorem superiorem appellabit, ut praedam suam sibi auferat?

pp. 388 - 389: Legitur in libro Regum quod Samuel judicabat Israelem cunctis diebus vitae suae, et ibat per singulos annos circuire Bethel, et Galgala, et Masphat, et judicabat Israelem in supradicits locis; revertebaturque in Ramatha; ibi enim erat domus ejus. Samuel et nominis interpretatione, quae est postulatio Dei, vel nomen ejus Deus, et eo quod datus fuit Domino omnibus diebus vitae suae, evidenter typum gerit episcoporum, qui per electionem et Spiritus Sancti invocationem a Deo sunt postulati, et per vitae celsitudinem ita adhaerentes Deo ut unus spiritus sint, ac per hoc dii ad imitationem Moysi, cui dictum est; Ecce constitui te deum Phararonis, qui etiam ab omnibus mundanis curis et implicationibus in secularibus negotiis abstracti dati sunt Domino omnibus diebus vitae suae. Igitur in exercitio potestatis judiciariae Samuelis, datur forma episcopis suae potestatis per actum exercendae. Debent igitur per singulos annos suas dioeceses circuire, judicantes ecclesiastica negotia, non ex arbitrio voluntatis propriae, sed secundum revelationem Scripturae, habita diligenti et subtili peccatorum speculatione, ad tollendum ea officio potestatis judiciariae, sicut congruit interpretationibus nominum locorum in quibus Samuel judicabat populum Israeliticum. Bethel enim interpretatur domus Dei, Galgala vero revelatio, Masphat autem sonat in speculationem peccati. Quo circuitu peracto, reverti debent episcopi in Ramatha, hoc est in caelestis conversationis celsitudinem per divinorum contemplationem, ubi torrente voluptatis sapientiae potati plenius hauriant, unde in altera circuitione populum sibi subjectum et praecipue clerum in veritate et aequitate dijudicent. Si itaque Samuel in multitudine et latitudine populi Israelitici non habuit sub se constitutos judices alios, satis manifestatur in hoc quod omnia judicia ecclesiastica sunt episcoporum, exceptis his quae plenitudo potestatis domini Papae sibi reservavit. Si autem habuit alios sub se constitutos judices, sicut verisimile est eum habuisse in tanta populo multitudine et latitudine, et sicut constat eum habuisse cum senuit; posuit enim tunc filios suos judices Israel, ipse nihilominus judicans Israel cunctis diebus vitae suae, adhuc illud manifestum est, quia in Samuelis adventu ad loca praedicta, ipse omnia judicavit, aliis in ejus praesentia ei tanquam superiori potestati, a qua et ipsi potestatem acceperant, cedentibus. Ipse enim erat in populo Israelitico sicut sol populi, quemadmodum et dominus Papa in universali ecclesia, et unusquisque episcopus in sua dioecesi.

pp. 389 - 392: Quemadmodum igitur sol, quia non potest ubique super terram simul et semel praesentialiter lucere, ad tenebrarum purgationem et terrae nascentium vegetationem, ne aliquando tamen careat aliqua pars orbis terrarum solatio luminis, de plenitudine luminis sui, nullo per hoc sibi diminuto, lunam et stellas illuminat, ut in ejus absentia luceant in firmamento caeli, et illuminant terram; ipsoque sole revertente et suam exhibente praesentiam super terram, ipsa minora luminaria radiis solis abscondita solari cedunt lumini. Ita dominus Papa, respectu cujus omnes alii praelati sunt sicut luna et stellae, suscipientes ab ipso quicquid habent potestatis ad illuminationem et vegetationem ecclesiae, suam exhibet praesentiam; ipsius est potestatis suae praesentiali intuitu omnis mali tenebras dissipare, omnisque boni seminaria atque plantaria confovere et vegetare, aliis potestatibus in ejus praesentia sic sibi cedentibus, ut lunae et stellarum lumina cedunt radiis solaribus. Similiter cum quilibet episcopus, licet respectu domini Papae sit sicut unum de nocturnis luminaribus, sit tamen in sua dioecesi sicut sol ipsius; et inferiores praelati sub ipso, qui potestatem quam habent ecclesiasticam recipiunt ab ipso, sint in ejus praesentia sicut luna et stellae ad illuminandum in episcopi absentia, ubi propter absentiam solis non potest praesentialiter lumen doctrinae et disciplinae ecclesiasticae exhibere: ubi episcopus suam exhibet praesentiam, suae potestatis diffundere debet irradiationem ad malitiae cujusque tenebras purgandas, et virtutes confovendas, promovendas, et consummandas, inferioribus potestatibus totam interim negotiorum ecclesiasticorum dispositionem sine rebellatione ei liberam permittentibus. Admiranda res esset, et perfectui terrae nascentium et animalium summe contraria, si, oriente sole super terram, luna et stellae, quia eis communicavit de suo lumine in illuminatione noctis, eo absente, radiationi ipsius, ne terram illustraret, conarentur obsistere; tanquam dicerent operis sermone "quia nos lumen habemus ad illustrandum terram, non est tuum amplius terram illuminare." Nonne quantum in ipsis esset, terrae nascentibus vegetationem, animalibus vitam, utriusque autem incrementum perfectum et consummationem, auferent? Non itaque qui respectu episcopi lunae et minorum luminarium gerunt similitudinem, ejus obsistant irradiationi, hoc est, potestatis episcopalis ministeriis ei congruentibus de jure communi, ne per hoc quantum in ipsis est, seipsos et populum vita, spiritali incremento, et consummatione in bonis privent spiritalibus; sed magis gaudenter et grati permittant eum libere et inoffense ministerii episcopalis cursum peragere; ut quemadmodum sol quolibet die naturali ab Oriente per Occidentem iterum in Orientem totum terrae ambitum circuit; et quolibet anno ab Australi tropico per Septentrionalem iterum in Austrum revertens universam terram perlustrat, ita ut in integritate anni plurimas terrae partes pluries illustraverit, nullam autem terrae partem a sua praesentia et illustratione vacuam dimiserit, quam saltem aliquando sui luminis beneficio confoverit: ita episcopus Samuelis imitans vestigia, per singulos annos suam circueat dioecesim ita diligenter, ut plures partes pluries, nullam autem partem reliquerit quin saltem semel, sua praesentia illustraverit. Propter hanc itaque similitudinem episcopalis ministerii cum opere solis, de Symone, Oniae filio, sacerdote magno, dictum est, quod ille quasi sol refulgens sic refulsit in templo Dei. Et quod est templum Dei, nisi congregatio fidelium, dicente Paulo, Templum Dei sanctum est, quod estis vos. In congregatione igitur fidelium sibi commissa, oportet quod episcopus praedictam solis refulgentiam praedicto modo circueundo exhibeat, nihil dimittens per anni circulum sua praesentia non illustratum propter hoc; in Ecclesiastico scriptum est, Sol illuminans per omnia respexit. Et qualiter per omnia respiciet episcopus tanquam sol suae dioecesis, nisi per omnia possit visitare, corrigere, et reformare, et sic per lucem occulta in lucem manifestationis producere, ut quae tenebrosa sunt, purget, et quae vitalia amplius vivificet?

p. 392: Per literarum itaque sacrarum apices et insuper per luminarium caelestium species et naturales operationes evidenter liquet, quod ad episcopi pertinet officium circueundo totam dioecesin, totam visitare, corrigere, et reformare, excepto si alicubi sint aliqui privilegio domini Papae ab episcopi visitatione, correctione, et reformatione exempti. Ibi namque debet episcopus tanquam radios suos abscondere, radiante ibidem solis sui, hoc est, auctoritatis domini Papae, respectu cujus ipse est nocturnum luminare, majore et clariore lumine.

pp. 392 - 394: Primo parenti facta est uxor, non ut esset impedimentum sed adjutorium simile sibi ad filios procreandos. Adam et uxor sua Christus sunt et ecclesia; et nihilominus quilibet episcopus et sibi conjuncta et commissa ecclesia. Et licet mulier totius ecclesiae commissae episcopo typum gerat, quadam tamen praerogativa specialius videtur gerere typum eorum qui specialiter adjuncti sunt episcopo in adjutorium spiritalis prolis procreandae, id est, qui sub episcopo curas habent animarum ab episcopo eis commissas. Igitur et hi sub episcopi sunt potestate. Mulieri namque dictum est, Et sub viri potestate eris et ipse dominabitur tui; et episcopo debent esse adjutorium et non impeditum spiritalis prolis procreandae, educandae, castigandae, et informandae. Cumque sint dati in adjutorium, ipsi non sunt principales operatores, sed principalis operatoris co-operatores. Sed quis co-operator operatorem principalem ab opere suo repellit? Quae uxor repellit virum a procreando prolem, seu ab educando, castigando, et informando prolem, quam de ipso concepit? Quae uxor etiam, nisi perversa, viri sui renuit doctrinam, disciplinam, et correctionem? Quae mulier, nisi forte minus casta, vult camerae suae interiora viro esse abscondita? Sed haec et his similia faciunt in adjutorium episcopi adjuncti praelati, cum nec se ipsos nec suos subditos sustinent ab episcopo visitari, corripi, et reformari. Praeterea si tota congregatio omnium animarum totius dioecesis intelligatur sicut integra sponsa episcopi, tunc capitulum ecclesiae cathedralis erit sicut integra sponsae vel caput vel facies. Sed quis sponsus faciem maxime sponsae suae non potest nudam et non velatam conspicere, et considerare ne forte aliquid sit indecens in ipsa facie, et ipsam indecentiam, si inventa fuerit, corrigere? Nunquid non sponsi est considerare in facie sponsae an forte oculo vago et incontinenti respiciat, aut auditum turpibus affatibus praebeat, aut linguam laxet ad indecentes sermones, aut in risu vocem inaltet et os distorqueat cachinnis? Et si inventa fuerint hujusmodi, quis ita ut sponsus tenetur ea corripere, corrigere, et reformare? Et si opus est, per disciplinam verberum, si forte non sufficiat disciplina verborum. Item si tota congregatio animarum episcopatus intelligatur integra sponsa episcopi, cui episcopus diversos tradidit, velut paranymphos et custodes et ministratores inferiores, videlicet, praelatos, nunquid quia his commissum est aut pedes sponsae sordidos mundare aut manus abluere, et providere ne quid sit indecens vel turpe vel in vestimento aut membro aliquo vel gestu vel motu vel opere, non poterit ipse episcopus tamquam proprius sponsus eadem considerare et ad omne turpe et indecens in propria sponsa tollendum propriam manum apponere?

pp. 394 - 395: Quinimo poterit et ipsos deputatos ad conservandam sponsae suae speciositatem et honestatem illibatam pro minori in hac parte adhibita diligentia acriter punire. Debet igitur et potest episcopus maxime visitare proprium capitulum et omne distortum et deformatum corrigere et reformare, ut sponsae suae facies omnibus pateat splendida sine macula aut ruga, non neglecta insuper aliorum membrorum consimili cura. Quae sponsa est, nisi forte rugosa et maculosa, quae faciem suam a conspectu vult obtegere? Si capitulum episcopi est sponsae suae facies, cum ne visitetur ab eo aut libertatis aut alicujus alterius decorum non obicit, nunquid ne perspicue videatur, quodam fucato velamine se contegit? Ipsa veritas dicit, Hoc est judicium, id est, causa damnationis, quia lux venit in mundum, et dilexerunt homines magis tenebras quam lucem. Et subjungit causam, dicens, Erant enim eorum mala opera. Omnis enim qui male agit odit lucem, et non venit ad lucem, ut non arguantur opera ejus. Qui autem facit veritatem, venit ad lucem, ut manifestentur opera ejus, quia in Deo sunt facta. Licet itaque lux quae venit in mundum erat ipse Christus, qui est lux mundi, lux vera illuminans omnem hominem venientem in hunc mundum, nihilominus tamen et omnis manifestatio veritatis lux est, dicente Apostolo, Omne quod manifestatur lumen est. Visitatio itaque cum sit manifestatio veritatis conversationis et vitae eorum qui visitantur, lux est; et cum de Christo luce praecipiente per Scripturam oves a pastoribus visitari, emanet visitatio, ipsa visitatio lux est in Christo, et Christus lux vera lucet in ea. Quapropter superveniente visitationis luce, venit etiam in ea lux ipsa quae est Christus. Igitur qui visitari renuunt a suo pastore, incidunt in illud judicium, quia lux venit in mundum, et dilexerunt homines, visitationem renuentes, magis tenebras absconsionis suorum operum quam lucem manifestationis eorundem. Nec potest esse alia causa majoris dilectionis tenebrarum harum quam lucis hujus, nisi opera mala, quae qui agit odit lucem manifestantem ea et redarguentem. Qui enim facit veritatem sponte venit ad lucem ejus opera manifestantem quia in Deo facta sunt. Igitur factores veritatis sponte veniunt ad lucem visitationis; et visitari recusantes validissimum dant contra se argumentum quod non tam filii lucis sunt quam filii tenebrarum.

pp. 395 - 396: In omnibus quoque artificiis et artificibus est videre quae oportet facere rectorem animarum, artificem videlicet artificum verbi gratia. Oportet artificem auri et aurichalci, auri quoque puri et impuri differentias agnoscere; et ne aurichalcum pro auro vel aurum impurum pro puro assumatur in fabricam vasis formandi in honorem in ministerium regis, massam metalli propositam, quae ad visum praetendit auri speciem, oportet diligenter variis diversarum experientiarum scrutiniis probare et perscrutando invenire, utrum ea sit aurum vel aurichalcum; et si reperiatur aurum, utrum sit purum an impurum; ut a vasis formatione in honorem regium aurichalcum reiciat, nisi forte sciret et posset illud in aurum convertere, et impurum aurum excoquendo purificet, sic in aurum purum transmutatam massam in vasis regii fabricam assumpturus. Sic omnes artifices materierum in quibus et de quibus operaturi sunt, et artificii, quod operaturi sunt, proprietates usque ad specialissimas oportet dilucide cognoscere, et de singulis materiebus praepositis sibi ad operandum in eis exactissimam perscrutationem, donec intervenerint scrutinio an praeposita massa apta sit et conveniens, an non, formando artificio, et an materiei nondum convenientis valeat in convenientem fieri conversio.

pp. 396 - 397: Cum igitur episcopus maxime sit rector animarum omnium suae dioecesis, regimenque animarum sit "ars artium," arteque regiminis debeat praecipue episcopus Regi summo Domino nostro Jesu Christo de animabus puris, episcopique artificio purgatis et purificandis, coronam fabricare et tunicam inconsutilem texere, templum aedificare, thronumque construere, imo omne quod pertinet ad tanti Regis habitum et habitationem et ministerium prae aliis parare; quomodo non erit ipsius prae aliis, proprietates et differentias animarum purarum, purgatarum, purificandarum, corrigibilium, et etiam incorrigibilium, in hanc vel illam partem artificii magis minusve aptarum, seu penitus ineptarum, cognoscere, et diligentissimo prudentissimoque scrutinio de omnibus regimini suo subditis quantum potest investigare, et investigando invenire, quae qualibet proprietatibus sint informatae; ut hac habita cognitione qualiter de his et in his sibi conveniat operari, et eas locis congruis in artificio tanto coaptare possit discernere? Quae cognitio et discretio, ac per consequens recta artis suae administratio, haberi nequaquam potuerunt absque diligentissima visitatione; et ibi nimirum magis est opus visitatione diligentiori, unde assumenda est materia in partem artificii nobiliorem collocanda. In parte autem nobiliore artificii sunt ecclesiasticae personae collocandae, unde et hae prae aliis maxime visitandae, et hoc ab eo cujus arte et opere sunt in artificio eminentius ponendae.

p. 397: Pastores et rectores animarum vocantur etiam in Scriptura speculatores, et inter hos episcopi praecipue, speculatores sunt dicti, unde et in eorum typo dictum est Ezechieli, Fili hominis, speculatorem te dedi domui Israel. Dicti sunt autem speculatores a speculando, id est, praevidendo, quemadmodum super istum locum dicit expositio, quod, "speculator est ecclesiae episcopus, presbyter a populo electus, qui divinam lectionem cognoscens et praevidens futura, annunciat populo, et corrigit delinquentes; formidandum summopere officium, ne accedamus indigni, nec assumpti a populo negligentes simus, et ventri et otio serviamus, ne honorem nos accepisse non onus putemus. Filius enim hominis venit ministrare non ministrari, pedes discipulorum lavit, ostendens a magistris omnes discipulorum sordes debere purgari." Ex quibus verbis ostenditur quod episcoporum est non solum annunciatio per praedicationem, sed et delinquentium per ecclesiasticam disciplinam correctio, et omnium sordium discipulorum, id est, suae curae commissorum purgatio.

pp. 397 - 399: Abluuntur namque pedes non vocibus, sed manibus abluentis, nec solum aqua apposita et pedibus superfusa, sed et manuum confricatione, eademque multa et forti, si fuerit in pedibus lutum induratum. Aqua ablutionis sapientia salutaris est, cujus sola praedicatio quasi aquae superfusio est, quae cum sordes induratas tollere non sufficit, addenda est et manuum confricatio. Manibus autem pedes sordidatos in aqua confricare, quid aliud est quam opere ecclesiasticae disciplinae secundum sapientiam Scripturae sordes affectuum tollere. Sed forte dicent, quod ad hunc speculatorem, de quo loquitur Ezechiel, non aliud pertinet nisi cum viderit gladium venientem super terram buccina insonare, hoc est, ex Scriptura, velut ex ore Domini, annunciare, quod si fecerit speculator, animam suam liberavit: sicut ex verbis Ezechielis in eodem loco potest perpendi. Quod quidem et ego verum esse credo, videlicet, quod si buccina insonet speculator, hoc est episcopus, cum viderit [gladium] venientem super terram, quem evaginant peccatores ut decipiant pauperem et inopem, et trucident rectos corde, animam suam liberavit. Quod et si buccina non insonuerit, cum hujusmodi gladium venientem viderit, et populos non custodierit se, veneritque gladius et tulerit de eis animam, sanguinem ejus de manu speculatoris requiret Deus, sicut in eodem loco manifeste ostenditur. Sed qui credunt hujus buccinae sonitum esse solum verborum ore praelatorum exteriorem sonitum, ni fallar, ipsi falluntur plurimum. Nunquid enim praelatus animam suam liberavit, si verbo tenus dixerit? Si hoc esset, Hely sacerdos animam suam liberasset. Dixit enim filiis suis exteriori verbo quae possent ejus ad salutem sufficere. Sed sicut bos vel equus mortuus vere bos non est aut equus, dicitur tamen communi sermone cum conspicitur cadaver integrum ibi jacere, bos aut equus; sic verbum oris, licet vulgariter verbum dicatur, vere verbum non est; neque ejus prolatio vera annuntiatio est, nisi vivat verbum prolatum ex interiori fide per prolationem exterioris operante. De cujusmodi verbo et verbi annunciatione dicit Apostolus: Nemo potest dicere Dominus Jesus nisi in Spiritu Sancto. Et nisi verbi plenitudo clauderet in se operationem, non diceret alibi Apostolus de quibusdam Deum ore confitentibus qui eum factis negant. Is igitur veraciter est verbi annunciator, cujus annunciatio vivit de interiori fide informata dilectione operationem exteriorem saluti animarum necessariam producente. Speculator itaque, qui talis annunciationis sonitu quasi buccina insonat, viso gladio super terram venientem, animam suam liberavit. Alioquin proculdubio reus est sanguinis animae, ablato ipso, buccina non insonante. Buccina enim quis non insonat, nisi doctrinam salutarem, quam exteriori verbo oris profert, fide firma teneat, affectu sincero invincibiliter diligat, et infatigabili operis exercitio compleat, ut populum sibi commissum contra gladium supervenientem muniat, non solum verbis sonantibus, sed multo amplius operibus ex fide diligente viventibus, in salutem animarum proficientibus. Quis autem negabit opera visitationis, correctionis, et reformationis in salutem animarum plurimum proficere?

pp. 399 - 400: Quomodo igitur secludetur et excipietur a sonitu buccinae vox horum operum? Habent enim, ut supratactum est, opera pondus vocis et clamoris. Aliter enim non dixisset Dominus ad Chaym, Vox sanguinis fratris tui clamat ad me de terra; neque Judas Machabaeus orasset Dominum, ut vocem sanguinis ad se clamantis audiret; nec dixisset Dominus, clamor Sodomorum et Gomorreorum multiplicatus est; nec dixisset iterum Moysi exteriori voce tacenti, Quid clamas ad me? nec diceretur quod lacrymae viduae ad maxillam descendunt, et exclamatio ejus super deducentem eas; et hujusmodi plurima in Scriptura, quae luce clarius manifestant operationes pondus vocis obtinere. Igitur episcopus qui constitutus est speculator super totam dioecesim suam cum debeat ex speculatoris officio non semipleno, sed plenissimo, sonitu buccinae omnes, supra quos constitutus est speculator contra supervenientem gladium praemunire et munire; necesse habet in omnibus pleno jure dioecesano sibi subjectis, hoc est, Apostolico privilegio non exemptis, officium visitationis, correctionis, et reformationis exercere, ne si minus in hoc expleverit, plenum buccinae sonitum non dederit, et sic reatum sanguinis incurrat.

pp. 400 - 401: Solent etiam speculatores constitui in vineis ad vinearum custodiam, per quos etiam et rectores animarum designantur; vinea enim Domini exercituum domus Israel est, id est, ecclesia, quae per fidem videt Deum. Quare et rectores ejus custodiae et provisioni salutis ejus deputati, ipsius sunt speculatores. Est autem una dioecesis sicut una vinea, cujus speculator superior est episcopus. Rectores autem animarum sub se constituti, adjuncti sibi in administerium sui ministerii, singuli sunt sicut speculatores supra singulas vineae partes ad speculandum statuti. Ipsa autem potestas regiminis et speculationis ordinaria tanquam specula est in vinea erecta; et licet sint multi speculatores, sunt tamen omnes in capite suo episcopo, a quo recipiunt speculationis potestatem, velut unus speculator, et ita omnes speculae tanquam specula una. Ponamus itaque in una vinea speculam unam magnam, quae formetur sicut pyramis laterata, habens etiam superiores et inferiores distinctiones, in quibus resideant superius et inferius speculatores, uno speculatore constituto in summo ad speculationem et custodiam totius vineae; aliis autem in diversis lateribus pyramidis constitutis, singuli ad singulas vineae particulas speculandas et custodiendas, ut, quia speculator in summo speculae constitutus non potest simul et semel in omnes vineae partes visum defigere, sed nunc vertens se ad Orientem in partem Orientalem, nunc ad Austrum in Australem, et similiter de partibus aliis, nullaque pars vineae possit aliquando sine dispendio carere custodientis speculatione, per inferiorum speculatorum adminiculum compleatur cujuslibet partis vineae continua custodia, quod compleri non possit solius superioris speculatoris diligentia. Hujusmodi itaque speculator ad custodiam totius vineae constitutus in superiori speculatione, nonne necesse habet, si vult apud Dominum vineae reatum non incurrere, quanta potest diligenti frequentia, nunc in hanc partem, nunc in illam, nunc in tertiam, et nunc in quartam, se vertere, omnesque vineae partes quantum post acuta speculatione conspicere et conspiciendo penetrare, ut si forte alicubi ingressae fuerint vulpeculae ad demoliendum vineam, illas possit subtili speculatione deprehendere et deprehensas capere vel saltem abigere? Si aliquis de inferioribus se speculatoribus prius eo eas deprehenderit, ceperit, vel abigerit, nonne illi, qui de tota vinea debet rationem reddere, hoc merito placebit? Si autem ipse praeviderit, ceperit, vel abigerit, nunquid in hoc speculatori sub se constituto in sui ministerii subsidium injuriosus erit? Imo nisi hoc fecerit, Domino vineae injuriosus erit, et sub se constitutis speculatoribus damnosus, cum hi de partibus vineae suae speculationi commissis debeant rationem reddere, puniendi si deficiant in reddenda ratione, a quo defectu immunes sunt, si superioris vigilantia vineam a demolitione conservavit.

pp. 401 - 402: Praeterea nonne hujusmodi superioris speculatoris est ad inferiores speculatores, in adjutorium sui ministerii sibi adjunctos, suae speculationis contuitum frequenter flectere, et si viderit aliquos stertentes vel dormientes vel aliter a speculationis officio vacantes, eos excitare, corripere, corrigere; quosque in ministerio suo perspexerit prudentes et fideles, animare ad melius praemiis et laudibus? Potest et hujusmodi speculator superior, propter gradus sui in specula eminentiam et visus sui acumen in quo debet inferioribus praeminere, et propter experientiae majoris majorem peritiam, omnia visu perlustrare quae inferiores eo possunt speculari, et multa insuper ad quae nullus eorum, sed nec simul omnium potest speculatio attingere.

p. 402: Cum igitur, ut praedictum est, episcopus sit ille speculator qui in hujusmodi specula superiorem locum obtinet, et rectores animarum sub eo constituti qui loca obtinent inferiora, patet quod episcopi est per diligentis et frequentis visitationis officium totum speculari episcopatum, ut spiritales vulpeculas ubique capiat vel abigat; nec erit in hoc cuiquam injuriosus sed magis beneficus; ipsosque sub se constitutos speculatores debet similiter visitationis officio speculari, potens per hujusmodi officii speculationem in multa, in quae non potest inferiorum potestas ordinaria; quodque apud Dominum vineae, licet Jesum Christum, reus erit, si praedicta non fecerit. Cultor vineae est episcopus. Nunquid quia habet sub se deputatos in colendi ministerium coadjutores, non poterit manu propria aut ramum aliquem inutilem abscindere, aut utilem fulcire et fulcimento alligare, aut spinam aut perniciosam herbam evellere, aut circa radicem aliquam fimum apponere, aut botrum a terra ne putrescat sublevare, vel quicquam hujusmodi ad emendationem vineae facere?

p. 403: Medicus spiritalis est episcopus, cujus curae commissae sunt omnes animae suae dioecesis, ut suo ministerio sanaea conserventur et aegrotae sanentur. Et quis est medicus qui, licet propter multitudinem suae curae commissorum habeat in sui ministerii adminiculum sub se constitutos minores medicos, non potest suae curae commissos, quoties expedire viderit, visitare, causas et signa morborum investigare, et qualiter medici inferiores officium curationis egerint, perscrutari; et si quid invenerit minus actum per eos ipsemet supplere, inferiorem medicorum imperitiam instruere, negligentiam punire, errorem corrigere, et cui voluerit de aegrotantibus, potionem sanitivam opere proprio parare manuque propria porrigere? Quin imo nisi haec et hujusmodi fecerit, medicus est infidelis. Quomodo igitur spiritalis medicus non faciet haec et hujusmodi officii sui ministerio secundum sui possibilitatem, tanto vigilantius quanto anima est melior corpore, et spiritalis sanitas melior et magis necessaria corporali sanitate, et aegritudo spiritus deterior corporali aegritudine? Solent pudentes et pii medici alios medicos sibi non subjectos, sed compares et socios, ad suos patientes visitandos introducere. Nunc autem inferiores medici magistrum proprium a visitando magistri patientes proprios viribus omnibus nituntur repellere; quo quid est magis impium magisve crudele?

pp. 403 - 404: In omnibus artificiis artificii et artificum magister libere potest sicut debet materierum artificii sui, et ipsius constructionis artificii, instrumentorum quoque necessariorum in artificio, proprietates, differentias, modos, et circumstantias investigare et perscrutari summa diligentia, et de ipsorum ministrorum peritia, diligentia, et fidelitate experientiam sumere, ut si quid sit vitiosum et mendosum, corrigat; nec hoc solum per alios, sed cum expedire viderit et per seipsum.

p. 404: Quae est igitur admiranda sapientia, quae negat haec et hujusmodi posse et debere fieri in regimine aniamarum, quod est "ars artium," in qua erratur periculosissime et errores relinquuntur incorrecti impiissime? Episcopi sunt patres omnium jure dioecesano sibi subditorum, et non solum patres generando per Evangelium in Christo, sed et in utero compassionis concipiendo, et calore dilectionis fovendo, et solicitudine et labore formationis in Christo parturiendo, sunt matres, unde et Apostolus dicit, Filioli mei, quos iterum parturio donec formetur Christus in vobis.

pp. 404 - 405: Sunt et insuper nutricis vicem obtinentes, unde et Paulus dicit: Facti sumus parvuli in medio vestrum, tanquam si nutrix foveat filios suos. Quod autem fuit Paulus ad eos quibus dirigebat dictos sermones, hoc proculdubio sunt episcopi ad suae curae commissos. Episcopi namque in ecclesia locum tenent Apostolorum, et vices eorum habent, tanquam filii pro patribus nati, super omnem terram principes constituti. Sed quis est pater qui non corripit filios? Et quis est filius qui patris repellit disciplinam? Scriptum est: Fili mi, noli negligere disciplinam Domini, neque fatigeris dum ab eo argueris; quem enim diligit Dominus castigat, flagellat autem omnem filium quem recipit. In disciplina perseverate, tanquam filiis offert vobis se Deus. Quis enim filius quem non corripit pater? Quod si extra disciplinam estis, cujus participes facti sunt omnes; ergo adulteri et non filii estis. Deinde patres quidem carnis nostrae habuimus, eruditores, et reverberamur eos; nonne multo magis obtemperabimus Patri spirituum, et vivemus? Et illi quidem in tempore paucorum dierum, secundum voluntatem suam erudiebant nos; hic autem ad id quod utile est in recipiendo sanctificationem ejus. Omnis autem disciplina in praesentia quidem videtur non esse gaudii, sed moeroris; postea autem fructum pacatissimum exercitatis per eam reddit justitiae. Ecce quam vehementer increpat Apostolus rebellantes paternae disciplinae, et quam efficaciter persuadet filios patrum disciplinam non negligere, neque fatigari ab eorum argutione, sed castigationem, correptionem, et etiam flagellum, licet non gaudii moeroris in praesenti videantur esse, amanter et obedienter suscipere, et tanto amantius et obedientius a patribus spiritalibus quam a carnalibus, quanto pacatiorem justitiae fructum referunt in sanctificationem. Alioquin non filii, sed adulteri sunt, et incidunt in illud propheticum: Vae qui dicit patri, quid generas? et mulieri, quid parturis? Nunquid non hoc dicunt, qui asserunt episcopos per visitationis, correctionis, et reformationis officium non debere sibi jure dioecesano subjectos filios in Christo generare et parturire donec formetur in eis Christus?

pp. 405 - 406: At forte dicent, supradicta auctoritas Apostoli suadet non negligere disciplinam Domini, non praecipit suscipere disciplinam episcopi. Sed qui sic dicunt immemores esse videntur quod Dominus haec et hujusmodi, quae ad salutem sint animarum, in episcopis per episcopos facit. Ipse enim Dominus est, qui opera salutis in eis per eos operatur, unde loquens Apostolis, in Apostolis ait episcopis: Non vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri qui loquitur in vobis. Et iterum: Qui vos recipit, me recipit; et qui vos audit, me audit; et qui vos spernit, me spernit. Et Apostolus ait, An experimentum vultis Ejus qui in me loquitur? Similiter igitur et alia salutis opera non episcopi sunt, qui faciunt, sed Christus qui in eis operatur. Licet igitur in superioribus verbis Apostoli castigatio filiorum, correptio, et flagellatio Domino attribuantur, non per hoc ab his episcopi patres spiritales excluduntur, sed includuntur, cum imitatores Dei esse debeant, et Ejus per omnia, quantum humanae fragilitati possibile est, sequi vestigia. Cumque episcopi sunt patres, non ab aliunde, sed ab Ipsius paternitate, ex quo omnis paternitas in caelo et in terra nominatur, et eorum curae commissi, non aliunde quam a correlativa filiatione ad hanc paternitatem, dicantur eorum filii, quid manifestius quam quod hujusmodi filii cum hujusmodi patrum rebellant et resistunt correptioni, castigationi, et correctioni, resistunt etiam et rebellant Deo Patri in hoc, ex cujus paternitatis affluentia recipiunt, quod patres sunt episcopi. Quis pater videns filium suum mittentem se in ignem aut aquam at aliud mortis periculum, non statim accurrit ipsemet, et propriis manibus apprehendens retrahit et eruit a periculo? Et si tradiderit filium custodibus servandum, nunquid filium a periculo liberans injuriatur custodibus? Quinimo custodes multum injuriati sunt patri et punitione sunt digni, si eorum incuria et negligentia appropinquavit filius mortis periculo, et si eorum negligentia non est ab hoc praeservatus. Quae etiam est mater aut nutrix sedula quae, si viderit puerum ponentem serpentem in sinum suum, non continuo accurret ipsamet ut extrahat illum? Et quantum putas aegre ferret, si quisquam currentem ad hoc retardaret aut currenti obsisterit? Quantumque gauderet, quantasque referret gratias, si quisquam citius praecurreret, et in liberando puerum a periculo eum praeveniret?

p. 407: Cum igitur episcopus, ut praedictum est, patris, matris, et nutricis, respectu omnium curae suae commissorum, vicem obtineat, quid est quod dicunt quod ad episcopum non pertinet, quos viderit de commissis suae curae in mortis aeternae periculum se proicere, manu et opere disciplinae, correptionis, et correctionis ecclesiasticae a mortis periculo eripere, sed solum in hac parte, ut a custode forte tunc absente, aut dormitante, aut pigritante, aut ad hoc impotente, eripiatur, expectare, cum milies possit puer sub hac expectatione periisse?

p. 407: Sed forte dicent medii praelati inter episcopum et inferiorem clerum et populum, "Vocas nos custodes; nos sumus patres, matres, et nutrices, sicut et tu." Et quis negat hoc esse verum? Sunt enim omnes animarum pastores ad suae curae commissos dictorum nominum rationes gerentes. Ipsi nihilominus inferiores praelati existentes episcoporum filii, ac per hoc si ipsi disciplinam, castigationem, correptionem, et correctionem episcopi repellant, non veri filii, ut dictum est, sed adulteri sunt. Nec quia ad inferiores patres sunt, ideo episcopus non est pater eorundem, sed magis quam illi pater est. Et ponamus patremfamilias qui filios habeat in sua domo, et illi filii filios quorum omnium curam supremam et maximam gerat paterfamilias; nunquid idem paterfamilias injuriatur filio suo, si filium filii disciplinet, castiget, corripiet, corrigat, et reformet, et tandem si a mortis periculo liberet? Quomodo haberet domum ordinatam, essetque paterfamilias, si quemquam de familia non posset dirigere et corrigere?

pp. 407 - 409: Legitur in Genesi quod cum peccassent primi parentes, et deambulavit Deus in Paradiso, et ipsi a facie Domini se absconderunt, quia nimirum peccati tenebrositas odit et fugit lucem manifestantem et redarguentem; Dominus autem vocando Adam et quaerendo ubi esset, de absconso eduxit ipsum etiam et uxorem suam, super peccato commisso diligenter examinavit et invento reatu ipsos cum serpente peccati persuasore districta punivit animadversione. Haec fecit Dominus per se, licet jam tunc haberet sub se angelorum ordines, angelisque comisisset Paradisi et hominis in Paradiso positi custodiam, nec essent angeli in sibi commissa custodia injuriosi aut negligentes. In quo quid aliud ostenditur, quam quod praelatus in ecclesia sibi commissa, quasi in quodam Paradiso, deambulare debet pedibus pastoralis solicitudinis, et in peccatis delitescentes visitando evocare, invenire, et educere, et ecclesiasticae disciplinae severitate percellere ut sanet, non obstante quod inferioribus praelatis etiam non negligentibus nec injurisosis commisit custodiam subjectae plebis? Cumque ipsi inferiores praelati sint adhuc sicut et plebs infirmitate circumdati, possintque in peccatum labi, quomodo Abel pastor ovium de progenitis gregis sui et de adipibus eorum offerret sacrificium quod respiciat Dominus, nisi episcopus, cujus typus est Abel, praelatos sibi proximos in ordine et dignitate possit corrigere et reformare, et sic de illis tanquam de progenitis gregis et eorum adipibus hostiam Deo acceptabilem offerre. Praeceptum legis est, ut de primitiis et progenitis sacrificia et hostias offeramus. Igitur cum capitulum episcopi sit ejus primitiae et progeniti, ipsos praecipue, qui sunt de suo capitulo, oportet offerre hostiam acceptabilem Domino. Quod qualiter complebit, si non visitabit, corriget, et reformabit, cum pecus vitiatum non sit Domino offerendum? Item nonne Ipse Dominus visitavit per seipsum et punivit facinus Chaym, cum posset tamen per angelos ad custodiam ejus deputatos, peccatum ipsius visitasse et punivisse? Nonne Ipsemet Dominus visitavit et punivit diluvio, quia omnis caro corruperat viam suam? Nonne Ipse, Dominus descendit, ut videret civitatem et turrim quam aedificaverant filii Adam, et eos punivit labiorum confusione et dispersione in universas terras? Ipse quoque Dominus angelis comitatus descendit ut videret utrum Sodomitae et Gomorraei clamorem qui venerat ad Eum opere complevissent. Ipse Dominus a Domino, id est, Filius a Patre, inventa completione, pluit sulphur et ignem in eorum punitionem; cum tamen hoc per angelos posset fecisse, sicut per eos precedente nocte Sodomitas percusserat caecitate?

p. 409: Noae, rectori archae, licet haberet filios in regimine archae coadjutores, dictum est, quod ipse tolleret ex omnibus animantibus mundis septena et septena, masculum et feminam; de animantibus vero immundis duo et duo, masculum et feminam, ut salvaretur semen super terram. Quod constat eum fecisse: fecit enim omnia quae mandaverat ei Deus; ipsemet fenestram archae aperuit; ipsemet corvum et columbam emisit, reversamque columbam suscepit; ipsemet animalia secum de archa eduxit; ipsemet postea altare aedificavit, et de cunctis pecoribus et volucribus obtulit. Et quid est Noe rector archae nisi episcopus rector ecclesiae? Quomodo igitur nil faciet per se, nisi filii sui assumpti secum in regiminis coadjutorium comprobentur injuriosi aut pigritantes? Filii namque Noae nondum legebantur pigritantes aut injuriosi his qui in archa erant fuisse.

pp. 409 - 410: Ipse quoque Abraham, qui similiter typus est praelatorum, non per alium sed per seipsum tulit Ismael filium suum et omnes vernaculos domus suae, universosque quos emerat cunctosque mares ex omnibus viris domus suae, et circumcidit carnem praeputii eorum, alienigenis etiam pariter circumcisis, statim in ipsa die sicut praeceperat ei Dominus.

p. 410: Jacob quoque, qui et ipse typus est praelatorum, per seipsum domum suam visitavit, et ab idololatria purgavit. Convocata enim omni domo sua, ait, Abicite deos alienos qui in medio vestri sunt, et mundabimini, ac mutate vestimenta vestra. Dederunt igitur ei omnes deos alienos quos habebant, et inaures quae erant in auribus eorum; at ille infodit eos subter terebinthum, quae est post urbem Sichem.

p. 410: Joseph quoque proculdubio figuram tenet pontificum, cui dictum est: Tu eris super domum meam, et ad tui oris imperium cunctus populus obediet. Ecce constitui te super universam terram Aegypti; absque tuo imperio non movebit quisquam manum aut pedem in omni terra Aegypti.

p. 410: Ecce quam aperta sunt testimonia quod praelatus per seipsum potest et debet perficere quae ad salutem animarum viderit expedire, non solum quae ordinis sunt, sed et quae jurisdictionis, utpote visitationes, correctiones, et reformationes. Non enim ea, quae praedicti patriarchae per se fecerunt, significant solummodo quae ordinis sunt.

pp. 410 - 411: Leprae judicium ad Aaron et ad filios ejus pertinet, et ad arbitrium Aaron separabitur in quo ipse Aaron signa lepram manifestantia invenerit. Ad arbitrium quoque ejus, qui vera lepri signa non habuit, mundus judicabitur. Ad arbitrium etiam sacerdotis dijudicatio leprae tam in veste quam in pelle, omnique supellectile pellicea pertinere dinoscitur: ex quibus manifestum est quod ad episcopi censuram pertinet discussio peccatorum tam majorum quam minorum personarum curae suae commissarum.

p. 411: Aaron quoque et filii ejus sacerdotes qui uncti sunt, et quorum repletae et consecratae sunt manus, ut sacerdotio fungerentur, ipsimet secundum praeceptum Domini disponunt onera singulorum et dividunt ut sciant singuli Levitarum, cui oneri debeant mancipari.

p. 411: Ipse quoque Moyses, postquam constituerat tribunos, centuriones, quinquagenarios, et decanos ad judicandum populum omni tempore, adjunctis sibi qui Domini erant, delictum filiorum Israel commissum in aurei vituli conflatione et ejusdem adoratione, discretis delinquentibus ab his qui non deliquerant, deliquentium morte punivit. Colligentem quoque ligna in Sabbato et blasphemantem in Deum filium mulieris Israelitidis, quem pepererat de viro Aegyptio, lapidandos ex oraculo Dei decrevit; Chore quoque, Dathan, et Abyron contra ipsum, imo contra Dominum in ipso, rebellantibus, ipse misit ut vocaret Dathan et Abyron, ipsemet discrevit quid facturi essent, ut appareret quos Dominus elegisset.

p. 411: Ipse quoque Moyses, propter fornicationem et idololatriam populi, principes populi suspendit contra solem in patibulis, eos damnans pro peccatis populi ab eis non correcti. Phineas filius Eleazari manu propria, arrepto pugione, ingressus in lupanar perfodit scortantes in locis genitalibus; propter quod Dominus dedit ei pactum sacerdotii sempiternum, quia zelatus est pro Deo suo et expiavit scelus filiorum Israel.

pp. 411 - 412: Ad sacerdotem quoque, et nulli dubium quin ad sacerdotum principem, adduci praecipitur mulier suspecta de adulterio, ut per legem zelotypiae declaretur a sacerdote ejus reatus aut innocentia, et ipsa recipiat secundum sua merita.

p. 412: Josue quoque, non per unum aliquem de senioribus Israel, sed per seipsum, inquisivit et invenit quis praevaricatus fuit mandatum Domini, usurpando de anathemate Jericho, inventumque reum cum furto suo, congregato cum eo omni Israel, duxit ad vallem Achor, dixitque ad eum condemnans, Quia turbasti nos, turbet te Dominus in die hac; ad quam condemnationem lapidavit eum omnis Israel, et cuncta quae illius erant igne consumpta sunt.

p. 412: Nunquid non ex his evidens est, quod omnes ecclesiae et omnia earum jura ad ordinationem episcopi pertinent, et ejus judicio et potestate gubernari debent, ejusque sit visitatio, correctio, et reformatio omnium curae suae commissorum, non solum minorum sed et majorum, eorum videlicet qui sub ipso curam populi gerunt, non obstante eo quod habet sub se, ut saepe dictum est, in oneris sui allevationem, non in potestatis suae aut ministerii sui ademptionem, coadjutores?

pp. 412 - 413: Cum enim multi sunt qui nec ad praedicationem, nec ad exemplorum ostensionem, nec ad sacramentorum administrationem a peccatis suis expientur et mundentur, sed quia duri sunt, egent regi in virga ferrea, ut lutea et indurata eorum opera constringantur, et sic tandem resipiscant et expientur; nisi episcopus possit visitare et in virga disciplinae ecclesiasticae tales regere et dirigere, quomodo stabit quod dicit Dominus per Moysen ad populum Israel? In hoc die expiatio erit vestri, atque mundatio ab omnibus peccatis vestris; coram Domino mundabimini. Expiabit autem sacerdos qui unctus fuerit, et cujus initiatae sunt manus ut sacerdotio fungatur pro patre suo; indueturque stola linea et vestibus sanctis, et expiabit sanctuarium et tabernaculum testimonii atque altare, sacerdotes quoque et universam populum. Nisi enim visitet, et in virga et rigore disciplinae castiget et corriget tam subditos quam praepositos, quos invenit per alia officii episcopalis ministeria non correctos, quomodo expiabit sanctarium, tabernaculum, atque altare, sacerdotes quoque et universum populum ab omnibus peccatis suis? Dominus per Moysen locutus est ad Aaron, ut homo de semine Aaron habens maculam non offerat panes nec hostiam Deo. In quo evidenter innuitur, quod Dominus per legem loquitur episcopo, ut ipse sua provideat solicitudine et diligentia, ne quis de animarum rectoribus, qui quasi de ejus semine sunt geniti, dum ab ipso recipiunt potestatem regiminis, maculam habeat aliquam spiritaliter de his quae per figuram corporalium macularum ibidem enumerantur, ne forte contingat a talibus contra divinum mandatum panem offerri aut hostiam. Quia, sicut ait beatus Gregorius, exponens illum locum, "diluere aliena delicta non valet is, quem adhuc propria devastant."

pp. 413 - 414: Duces exercituum et castrorum Domini sub se constituerunt fortissimos bellatores principes turmarum et acierum, quorum quidam paucioribus, quidam pluribus, praeerant; sicut legimus in Paralipomenon David fecisse. Nunquid ideo ipse David non potuit propria manu propriisque viribus aut aliquem de turma a manu hostili eripere, aut quemquam de hostibus impetere, repellere, aut occidere? Nunquid non potuit circa ipsos turmarum principes aut circa turmas quibus praeerant quicquid disponere, corrigere, aut reformare de his quae ad negotia bellica pertinebant? Qualiter ergo scriptum est de eo, quod octingentos interfecit impetu uno? Imo tam ipse quam alii duces castrorum Domini non solum erant fortissimi bellatores, sed et propugnatores hostium, castra prae aliis audacius et fortius invadentes et perturbantes, nulla tamen in ministerio bellico inventa in ipsis turmarum principibus negligentia aut injuria. De ipsis namque principibus David scriptum est, quod erant robustissimi et pugnatores optimi, quorum facies quasi facies leonis, et veloces quasi capreae in montibus, expediti ad pugnandum corde perfecto. Quomodo igitur episcopi, duces castrorum Dei nullum per se a manu hostili eripient, nullum vitium perturbabunt, et occident gladio et hasta rigoris ecclesiasticae disciplinae, nisi forte fuerint rectores sub se constituti negligentes inventi aut injuriosi? Quomodo nihil circa ipsos rectores disponet, corriget, aut reformabit episcopus de his quae ad bellum pertinent spiritale? Nonne episcoporum est ascendere ex adverso et opponere se murum pro domo Israel, et stare, non jacere in praelio in die Domini?

pp. 414 - 415: Episcopi verbi Dei evangelizatores cum evangelistis caelestia sunt animalia, non solum pennata, sed ante et retro oculis plena; pennata quidem sunt, ut sicut docet Salomon, praepete motu discurrant ad exemplum Christi, circuiendo per civitates et castella suae dioecesis, et festinent ut amicum suum suscitent, hoc est, quem libet suae curae commissum, quem sicut se ipsos diligunt, somno peccati oppressum jacentem, et computrescentem ut jumentum in stercore suo, non solo praedicationis verbo aut conversationis exemplo, quia multi per haec non sunt suscitabiles, lethali somno vehementius oppressi; sed et stimulis flagelli castigantis evigilare compellant, quod ut discrete facere possint, oculati sunt undique, ut, sicut dicit Gregorius, "quae in aliis sunt corrigenda, valeant comprehendere." Sed ad quid corrigenda deprehenderent nisi et corrigere valerent? Et quid est quod corrigendorum deprehensionem plus juvat quam visitationis officium? Subtracto a pastore, qui continuus visor non est, visitationis offcio, nisi praepediat eum urgentior circa ecclesiasticam utilitatem occupatio, qualiter complebitur in eo justitia de qua dicit Salomon, quod novit justus animas jumentorum suorum? Qualiterque perficiet quod alibi per Salomonem ei praecipitur, ut diligenter agnoscat vultum pecorum sui et greges suos consideret, cum hujusmodi per considerationem agnitio haberi non possit de pluribus jumentis spiritalibus, et pecoribus sine visitationis et diligentis inquisitionis officio? Item qualiter proprias oves vocabit nominatim, nisi cujusque earum cognoscat nomen, hoc est, collectionem proprietatum, virtutum videlicet aut vitiorum propriam uniuscujusque, quam non est in alia reperire? Et hanc proprietatum collectionem qualiter cognoscet in pluribus absque diligentissimis visitatione et inquisitione? Ad Adam adducta sunt omnia animalia, ut ipse videret quid ipsemet vocaret ea. In quo manifestissime innuitur, quod ad episcopum, qui est in ecclesia sibi commissa velut Adam in Paradiso, pertinet omnium suae curae commissorum mores diligenter inquirere, ut sic videat quid debeat quemque vocare, ut nullum vocet non suo nomine, quia omne quod vocavit Adam animae viventis, ipsum est nomen ejus.

pp. 415 - 417: Ezechiel adductus est in Jerusalem in visione Dei, ut videret abominationes magnas quas fecit domus Israel, et ut adhuc plenius abominationes majores prospiceret, introductus est ad ostium atrii, et viso ibi foramine uno in pariete, jussus est fodere parietem, quem cum perfodisset, apparuit ostium unum, quod ingressus vidit abominationes pessimas quas faciebant non solum minores et juniores; sed et etiam seniores domus Israel. Ex quibus satis evidenter ostenditur, quod episcopus datus speculator domus Israel, etiam de longinquo in visione Dei in suam Jerusalem, hoc est, in suae curae commissam ecclesiam, est adducendus, ut videat si qui faciant in ea abominationes peccati; nec debet stare de foris per ignorantiam eorum quae intus geruntur, sed introduci primo ad manifestiora magisque patentia, ut inde nacta occasione diligenter consideret et investiget si quid occultorum et graviorum peccatorum appareat signum, et si quis ad illa invenienda possit aperiri ingressus; sicut enim ait beatus Gregorius, "Nonnulla sunt subtiliter et occulte perscrutanda, ut, quibusdam signis erumpentibus, rector in subditorum mente omne quod clausum latet, inveniat, et interveniente correptionis articulo ex minimis majora cognoscat." Unde post visum foramen ad Ezechielem dicitur, quod foderet parietem; quo perfosso, "apparuit ostium; quia cum cordis duritia" subditorum a rectore "vel studiosis percunctationibus vel maturis correptionibus scinditur quasi quaedam janua ostenditur, ex qua omnia" occulta videantur. Parietem namque perfodere est, "acutis inquisitionibus duritiam cordis aperire." Prius itaque foramen in pariete, ac deinde ostium cernitur, "et tunc demum occulta abominatio demonstratur; quia nimirum uniuscujusque peccati prius signa forinsecus, deinde janua iniquitatis apertae ostenditur, et tunc demum omne malum quod intus latet, aperitur. Idcirco etiam sancti doctores graviter solent minuta discutere, ut ab extremis exterioribus ad occulta possint majora pervenire." Cum itaque in persona praepositorum ecclesiae haec dicta sint de Ezechiele, quid manifestius quam quod ad praepositum pertineat, acutis inquisitionibus tam minora quam majora, non solum minorum sed et majorum, mala perscrutari et perscrutando invenire, ut ecclesiasticae disciplinae acumine omnium valeat omnia mala resecare?

pp. 417 - 418: Jeremiae dictum est a Domino, Ego dedi te hodie in civitatem munitam, et in columnam ferream, et in murum aereum super omnem terram, regibus Juda, et principibus ejus, et sacerdotibus, et populo terrae; et bellabunt adversum te, et non praevalebunt; quia ego te cum sum ut liberem te. Constat quod Jeremias, cui injungitur a Domino, ut accinctis lumbis surgat et loquatur omnia quae praecipit ei Dominus, typum gerit praelatorum, quorum quilibet datus est in civitatem munitam. Cum enim omnes suae curae commissi in ejus fide et caritate uniantur et congregentur, ut sub una lege, Dei videlicet et constitutionum ecclesiasticarum, unanimiter vivant, quasi unam civitatem et unam rempublicam in eo faciunt. Ecclesia namque in episcopo et episcopus in ecclesia, quid aliud est quam civitas una? Munita autem est virtute perseverantis fortitudinis contra omnem impulsum et omnem impetum cujusque temptationis et tribulationis. Columna quoque ferrea est episcopus in aedificatio ecclesiae sibi commissae, non alicujus partis, sed totius aedificii infatigabili supportatione, sicut fuerunt Jacobus et Cephas et Johannes, quorum locum obtinet. Murus vero est episcopus, interpositione sui inter universas et singulas animas sibi commissas et hostes impugnantes vitia, videlicet et daemones. Cum igitur praelatus datus sit a Domino in haec tria, et non quibusdam sed omnibus curae suae commissis, tam majoribus quam minoribus, ut evidenter exprimitur in litera, quid aliud nituntur quam hunc murum subvertere, et columnam hanc diruere, et civitatem disperdere, qui conantur episcopum a visitatione, castigatione, correctione, et reformatione repellere, cum his fidei et morum unitas conservetur, supportetur, et defendatur?

p. 418: Non solum enim oratione, praedicatione, exemplorum bonorum ostensione, et sacrorum administratione unitur, viget, stat, et protegitur ecclesia, sed et visitatione, correctione, et reformatione. Quae tria ultima si defuerint, nunquid civitas unitionis sub una lege Christi viventium, et columna supportationis, et murus defensionis plenam et puram integritatem servabunt? Si haec omnia salvandis animabus sunt necessaria, cur subtrahentur episcopo, qui datus est in salutem omni populo, plus posteriora quam priora?

pp. 418 - 419: Si dicat quis quia commissa est inferioribus praelatis suorum subditorum correctio et reformatio, ideo haec adimuntur episcopo; ergo eadem ratione, quia commissum est eis orare, praedicare, exempla bonae conversationis praestare, sacramenta ecclesiastica ministrare populo eis subjecto, adimentur haec omnia episcopo. Dominus noster Jesus Christus, cujus omnis actio nostra est lectio et instructio, qui passus est, nobis relinquens exemplum ut sequamur vestigia ejus, mittens discipulos ad praedicandum dedit illis virtutem et potestatem super omnia daemonia, et ut languores curarent; qui ingressi circuibant per castella evangelizantes et curantes ubique, subjectis etiam sibi daemonibus. Licet igitur hujusmodi virtutem et potestatem dederit discipulis calcandi, videlicet, super serpentes et scorpiones et super omnem virtutem inimici, et insuper gratiam curationis et officium praedicationis, nunquid per hoc ipse sibimet haec ademit? Nunquid non legitur postea et daemones ejecisse, et languores curasse, et praedicasse? Non est auditum, quod discipuli Dominum increparent, cum post collatam eis praedictorum potestatem, ipsemet nihilominus haec faceret. Quinimo legitur quod Eum hujusmodi facere rogaverunt, utpote pro filia Chananeae; in quo considerandum est, quod in Ejus praesentia, licet hujusmodi potestate eis prius collata, uti non attemptabant, magistro, sicut decebat, deferre volentes, et Ejus, non propriam gloriam quaerentes; imitantes in hoc Joab, qui victoriam capiendae civitatis non sibi, sed David voluit ascribi. Nec legimus quod Dominus discipulos increparet cum ea facerent, quae ex potestate sibi tradita facere decebat. Legimus tamen Eum fecisse eis praesentibus quae illi facere non poterant, sicut cum a lunatico, qui saepe in ignem et crebro in aquam ceciderat, daemonium ejecit, quod discipuli nequiverant. In quo ostenditur quod multa reservanda sunt superiori quae inferioribus non committuntur, non solum quae ordinis sunt, sed et quae jurisdictionis. Increpans enim ejecit Dominus daemonium hoc, in quo satis innui videtur disciplinae rigor, qui etiam rebellium mala rescindit. Episcopus igitur Christi vicem in ecclesia tenens, qua fronte repelletur a suis subditis, ne per castigationis, correptionis, et correctionis officium spiritales nequitias et vitiorum languores sanet?

pp. 419 - 420: Sunt et alia sufficientia Scripturae sacrae testimonia, quibus ostendi potest quod ad episcopos pertinet omnium sibi subjectorum et maxime ecclesiarum et ecclesiasticarum personarum visitatio, correctio, et reformatio, causarum quoque decisio, non obstante quod in adjutorium supportandi oneris dati sunt eis coadjutores participes suae potestatis, majoribus negotiis, et his quae per se tangunt universitatem, reservatis ipsis episcopis. Cumque jus divinum sit jus naturale, quod praevalet consuetudini et constitutioni, et quaecunque vel moribus sunt recepta vel scriptis comprehensa, si naturali juri fuerint adversa, vana et irrita sunt habenda, etiam si mos, si consuetudo, si constitutio quaecunque vel scriptura alia praedictis adversarentur, vana et irrita penitus esset hujusmodi adversatio habenda. Deus enim Ipse per os legislatoris et prophetarum, et tandem per os proprium et Apostolorum, Scripturam sacram edidit, et quod in Scriptura ordinatum est et praeceptum Ipse Deus ordinat et praecipit; sed ordinationi et praecepto Dei quis vel quid resistet? Quinimo sicut docet Augustinus in libro Confessionum, etiam "cum Deus aliquid contra morem et pactum quorumlibet jubet, et si nunquam ibi factum est, faciendum est, et si omissum instaurandum, et si institutum non erat, instituendum est." Ergo cum praedicta Deus ordinet et jubeat, modis omnibus sunt facienda.

pp. 420 - 421: Cumque haec rationem habeant evidentem, cum ratio et legi et consuetudini praevaleat, eo quod ratio et legem fecit et consuetudinem, et non e converso; non debet his obsistere legis civilis aut consuetudinis adversatio. Et cum observatio praedictorum magis operetur salutem animarum, et eorum omissio earum sit evidens detrimentum, cum debeant praelati sicut pastores boni pro gregis sui salute etiam animas ponere, quomodo poterunt salvi esse et praedicta non observare? Item cum Deus et ratio non errans et natura semper praeeligant ad faciendum illud de pluribus quod est melius, et ecclesia Dei sit imitatrix et rationis non errantis, cum praedictorum observatio melior sit quam eorum omissio, quis dubitat quin supradicta sint ecclesia a personis ecclesiasticis inviolabiliter observanda?

p. 421: Non potest autem allegari pro consuetudine quod episcopus non visitavit, non inquisivit, non correxit, nec reformavit; neque potuit allegari pro consuetudine a subjectis episcopi quod non sunt visitati, nec correcti, nec reformati. Consuetudo enim negatio non est, neque privatio, neque negligentia, sed consuetudo est legitimae seu licitae actionis frequentatio. Non visitare autem et caetera quae ad officium episcopale pertinent non facere, negatio et omissio et negligentia episcopi est. Non visitari quoque, neque corrigi, nec reformari, similiter negationes sunt seu privationes. Et si quis pertinaciter vellet contendere negationes, privationes, omissiones, et negligentias sub nomine consuetudinis comprehendi, nullo tamen modo posset praedictas negationes convincere esse consuetudines, sed corruptelas. Sicut enim illicitae actionis frequentatio corruptela est, sic bonae et utilis et maxime ad salutem necessariae actionis negatio, seu privatio, seu omissio, corruptela est. Quid enim est corruptio nisi boni absentia? Visitationem autem, correctionem, et reformationem quis negat esse bona et omnibus bona? Quis enim tam perfectus in hac carne fragili in qua nullus est a peccato mundus, qui non indigeat corrigi et reformari, ac per hoc visitari? Privari autem bono, quis dubitat malum esse ei qui sibi congruenti bono privatur? Igitur in privatione dictorum, non potest esse consuetudo; cum eorum privatio sit mala, consuetudo autem omnis sit bona, nec potest dici quod de novo facta visitatio sit novae alicujus consuetudinis inductio ad onus ecclesiae, sed est bonae actionis et a jure approbatae, male omissae instauratio, ad alleviationem ecclesiae ab onere peccati, quae quanto diutius est omissa, tanto fortius est instauranda.

p. 422: Similiter non visitari, non corrigi, nec reformari non potest dici cujusquam libertas; cum hae negationes seu privationes malae sint, libertas autem omnis sit bona. Praeterea quae est vera libertas nisi non servire peccato? Et quae est vera servitus, nisi qua servitur peccato? Qui facit peccatum, ait, est servus peccati. A quo enim quis superatus est, ejus servus est. Apostolus quoque ait, An nescitis quoniam cui exhibuistis vos servos ad obediendum, servi estis ejus, cui obedistis, sive peccati ad mortem, sive obeditionis ad justitiam? Igitur qui obeditioni serviunt ad justitiam servi sunt justitiae et servi veritatis, ac per hoc servi libertatis, ac per hoc veri liberi. Quid enim est aliud esse liberum nisi servire illi libertati, quae dicit, Si Filius vos liberavit, veri liberi eritis?

pp. 422 - 423: In ecclesiastica historia legitur quod Philo, vir eloquentissimus et interpretatione atque intelligentia divinarum Scripturarum subtilissimus, inter caeteros quos scripsit libros, unum scripsit de eo, "Quod servus sit omnis qui peccat;" item, aliud de eo, "Quod liber sit omnis qui bonis studiis operam praebet." Igitur cum visitatio, correctio, et reformatio a peccato eruant, justitiam et veritatem inducant, qui his opera praebent et obediunt, ut per hoc justificentur, liberi sunt; ac per hoc qui his rebellant et obsistunt, dura servitute oppressi et ligati sunt. Serviunt enim timido appetitui non subessendi; timereque possunt ne forte in hoc imitentur eum, qui, quare subesse noluit uni superiori, omnibus inferior merito effectus est. Habet quidem libertas in se ut non subsit, non cogatur, non compellatur invita, et ideo minus perspicue perspicientibus videtur omnis subjectio et compulsio libertati contraria. Sed decipit eos nimis crassa fantasia; subesse namque non simpliciter, sed alicui, servitus est. Compelli quoque non simpliciter, sed ad aliquid, servitus est. Subesse namque suo inferiori et compelli ad opus quod suam non decet dignitatem, servitus est; homine autem inferior est caro, mundus, daemones, et vitia; quare his subesse et ad opera eorum cogi servitus est. Subesse autem Deo et divinis legibus et superioribus potestatibus a Deo constitutis et ordinatis, non servitus, sed libertas est. Licet enim homines sint qui in potestatibus a Deo constituti sunt, cum eis obeditur potestatem sibi commissam exercentibus, non hominibus, sed Deo in ipsis, obeditur. Debent quoque qui ipsis subjecti sunt, tanquam incedentes in omnibus mandatis et justificationibus Dei sine querela, non coacte sed spontanee, in omnibus canonicis eis, imo Deo in eis, obtemperare, et sic libertatem conservare. Quod si aliqui depravati in his quae canonica sunt, suis superioribus non obtemperant voluntarii, compulsio ad obtemperandum in hac parte non facit servitutem, sed veram introducit libertatem; quia compulsionis vexatio tandem dat intellectum, ut quod fuit involuntarium, fiat voluntarium, ac per hoc tandem non servile sed omnino liberum.

pp. 423 - 424: Forte dicent, tantum capitulum ex tantis, tam reverendis, tamque magnificis personis congregatum quod ipsum visitari est incongruum; visitari enim non congruit nisi infirmitate gravatum. Sed hoc dicere, esset plus quam sobrie sapere; cum de se non congruat altum sapere sed magis timere, et secundum sapientis consilium, quanto quis major est, tanto seipsum in omnibus humiliare; humilitasque sola facit excelsos et magnos, cum perfecta est et minoribus se subicit; jugum autem majorum dum habet in se caritatis suavitatem, nunquam a sua cervice excutit, memor illius, Omnis anima potestatibus sublimioribus subdita sit, et illius, qui potestati resistit, Dei ordinationi resistit.

p. 424: Conditor Caesaris Caesari cunctatus non est censum reddere, qui universam condidit creaturam homini fabro et pauperculae puellae voluit subdi. Erat enim, ait, subditus illis; nulli dubium quin Jesus Joseph et Mariae.

p. 424: Centurio ille cujus fidei nulla par inventa est in Israel, prius agnovit se subjectum quam praepositum, prius parvum quam magnum. Ait enim, Nam et ego homo sum sub potestate constitutus, habens sub me milites. Agnovit se hominem et sub potestate, antequam fateretur se super alios potentem. Praemisit humilitatem, ne altitudo praecipitaret; praemisit se subjectum, et ideo dignus ut haberet subjectos. Nescit enim praeesse, qui non novit subesse; verae humilitatis signum est tam libenter vel libentius obtemperare praepositis, quam imperare subjectis. Qui autem a subjectis suis sibi vult obtemperari, si non tam libenter suis obtemperat praepositis, quomodo custodit illud magnum mandatum evangelicum, quod est lex et prophetae, Omnia quaecunque vultis ut faciant vobis homines, ita et vos facite eis?

pp. 424 - 425: Si igitur capitulum veraciter et non inaniter, solide et non timide, magnum est, sicut speramus, quod est ad imitationem illius centurionis et nostri Salvatoris, evangelicum et apostolicum complens mandatum, secundum modum et mensuram suae magnitudinis modificabit et mensurabit erga suum pontificem, opera obeditionis, id praebens ei humilitatis in susceptione visitationis, correctionis, et reformationis ab ipso, quod humilitatis cum officii sui debitum vult exercere, vult sibi praeberi a clero et populo sibi subjecto.

pp. 425 - 426: Nec credendum est quod capitulum credat se sanum, utpote cujus non sit opus medico, cum sciat quod si dixerimus quod peccatum non habemus, ipsi nos seducimus, et veritas in nobis non est. Et si hae quae nunc sunt in eo personae, sint honestae et bonae, notum est tamen quod fuerunt aliquando in eo alterae multa indigentes correctione; nec certum est quin sint adhuc aliquae tales in eo futurae. Non solum enim populus ignorans viam Domini et judicium Dei indurato et obstinato corde delinquit, nolens accipere disciplinam, sed et plerumque plus et gravius optimates; unde et Jeremias, postquam populi peccatum reputavit posse imputari stultitiae et ignorantiae, et in sapientibus non esse disciplinae contemptum, cordis duritiam et obstinationem, ait, Ibo ergo ad optimates, et loquar eis; ipsi enim cognoverunt viam Domini, judicium Dei sui; et ecce magis hi simul confregerunt jugum, ruperunt vincula. Nonne in Ezechiele legitur quod septuaginta viri de senioribus Israel, et Jehonias filius Saphan stabant in medio stantium ante picturas, et unusquisque habebat thuribulum in manu suae? Imo si totam perscrutemur Scripturam, non inveniemus quosquam deliquisse gravius quam sacerdotes, et maxime sacerdotum principes. Quomodo igitur non egent visitatione, correctione, et reformatione? Imo tanto plus egent his, quanto eorum delicta plusquam delicta minorum offendunt Deum, dehonestant ecclesiam, et perniciosius exemplum praestant minoribus.

p. 426: Ponatur etiam quod omnes personae de capitulo semper forent honestissimae, adhuc egerent visitatione; possibile est namque eas delinquere. Sapiens autem medicus non solum visitat aegrotantes, sed et sanos suae curae commissos, ut per medicinam praeservativam ab aegritudine et sanitatis conservativam, sanitatem reddat stabiliorem. Sic et praelatus animarum medicus non solum visitat spiritaliter aegrotantes, sed spiritali sanitate vigentes, ut spiritali medicina praeservet ab aegritudine futura et inventam sanitatem reddat firmiorem. Et ut eam producat in lucem, cum ea in luce producta eam aspicientibus sit efficax medicina, quantoque majores sunt qui per visitationem inventi sunt sani, tanto eorum sanitas inventa et per visitationem propalata, aliis efficitur tam aegritudinis purgativa quam sanitatis conservativa efficacior medicina. Magnitudo igitur quorumcunque non est ratio ut visitari non debeant; sed argumentum validissimum quod prae aliis visitari debeant. Si libertatem allegant ut non visitentur, quaero utrum oves sint liberiores quae a pastore visitantur, reguntur, et proteguntur, an quae, ut libet, evagantur? Angeli qui confirmati peccare non possunt, nunquid non sunt hominibus liberiores qui peccare possunt? Et si angeli hoc ipso sunt hominibus liberiores, ergo inter homines illi sunt liberiores qui a peccatis plures et majores habent conservatores et coertiones.

pp. 426 - 427: Quotiescunque venit episcopus ad ecclesiam suam de aliquo loco extra civitatem suam, debet pulsari in ipsa ecclesia in ipsius adventu ad eam sive transitu per eam. Pulsatio namque fit in adventu episcopi, non solum reverentiae et honoris gratia, sed ut populus, signo pulsationis praemunitus, accurrat ad patris benedictionem, quae firmat domos filiorum, ut parvulos suos portent ad confirmationem, ut pauperes confluant ad eleemosinae receptionem, ut injuriam passi ad querimoniarum depositionem, ut afflicti et oppressi ad suscipiendam consolationem, ut poenitentes, et praecipue qui non possunt absolvi nisi ab episcopo, ad confessionem et ad absolutionis impetrationem. Debetur namque patri spiritali secundum Scripturam honoratio, ut filii honorantes jocundentur in filiis, et in die orationis suae exaudiantur, vitaque vivant longiore superque veniat eis benedictio a Domino, quae maneat in novissimo. Hujusmodi igitur patris honoratio non solum est quaedam transitoria veneratio, sed proficit honorantibus in salutem perpetuam. Cui etiam dubium quin ipsa episcopalis et paterna benedictio, parvulorum confirmatio, eleemosinae susceptio et largitio, oppressorum et afflictorum consolatio, confessio, et absolutio in vitiorum ablationem et virtutum insertionem et augmentationem plurimum conferant, ac per hoc in salutem perpetuam? Minimum autem perpetuae salutis et virtutis ad eam ducentis, melius est et magis eligendum incomparabiliter omni eo quod virtus vel salus aeterna non est; igitur cum pulsatio in adventu et transitu episcopi proficiat praedictis modis in virtutem et aeternam salutem, non pulsare autem nulli omnino afferat utilitatem, cui dubium quin piae voluntates et virtutum, aeternaeque salutis amatrices tantas virtutum et aeternae salutis occasiones non contumaciter et superbe impedient, sed libenter et obedienter expedient?

p. 428: At forte dicent, Si hodie pulsatum est contra episcopum et recedens hodie redeat quarta vel tertia vel secunda die sequente, quid opus est iterato in tam festinato redditu ipsius pulsare? Magnum quidem quod et cotidie honorandus est pater a filiis, egetque populus paterna benedictione et pauperes eleemosinarum receptione, nec est dies in qua in tanta civitate non nascatur et baptizetur aliquis parvulus; rara quoque dies aut nulla in qua non aliquis sit injuriam passus, afflictus, aut oppressus, aut delictum committens propter quod indiget ut absolvat eum episcopus. Quapropter et si hodie omnes confirmandos confirmaverit, omnium passorum injuriam querelas audierit, omnes afflictos et oppressos consolatus fuerit, omniumque, qui sua specialiter absolutione indigent, confessiones audierit, et eosdem absolverit; tamen et si cras redierit, erit aliquid de his quod episcopalis officii ministerio indigebit; et si clam pertranseat episcopus, forte perpetuo sine remedio remanebit. Quae igitur est sapientia, vel potius insipiens superbia, tanti boni occasionem seu causam ob nullam causam subtrahere?

pp. 428 - 429: Patribus est obediendum, unde in Deuteronomio filius contumax et protervus, qui non audit patris aut matris imperium et coercitus obedire contemnit, seniorum judico lapidetur. Paulus autem ait, Patres quidem carnis nostrae habuimus eruditores, et reverebamur eos. Nonne multo magis obtemperabimus Patri spirituum et vivemus? Constat autem quod, licet solus Deus per se sit Pater spirituum, ex quo omnis paternitas in caelo et in terra nominatur, sunt tamen pastores et episcopi animarum in Ipso et ex Ipso et per Ipsum patres spirituum generantes in Christo per Evangelium, unde multo magis ipsis quam patribus carnis est obtemperandum et obediendum, quanto videlicet generatio spiritalis major est et melior generatione carnali; tanto quoque filii, contumaces et protervi patribus spiritalibus obedire contemnentes, graviori poena sunt digni quam filii carnis, obtemperare contemnentes imperio patris aut matris.

p. 429: Praepositisque et sublimioribus potestatibus obediendum est. Unde Paulus ad Hebraeos ait, Obedite praepositis vestris et subjacete eis; ipsi enim pervigilant vos quasi rationem pro animabus vestris reddituri, ut cum gaudio hoc faciant, et non gementes; hoc enim non expedit vobis; et ad Romanos ait, Omnis anima omnibus sublimioribus potestatibus subdita sit; non enim potestas nisi a Deo; quae autem sunt, a Deo ordinatae sunt. Itaque qui resistit potestati, Dei ordinationi resistit. Qui autem resistunt, ipsi sibi damnationem adquirunt.

pp. 429 - 431: Cum igitur episcopus pater sit et praepositus et sublimior potestas respectu decani et canonicorum, ipsi decanus et canonici debent episcopo obedire, eique subjacere et subdi, quasi eos pervigilanti, et pro animabus ipsorum rationem reddituro, ne ordinationi Dei resistant, et sic sibi damnationem adquirant. Et cum episcopus sit magis pater et magis praepositus et magis sublimior potestas respectu decani et canonicorum, quam sit ipse decanus respectu canonicorum, magis tenentur decanus et canonici obedire, subjacere, et subdi episcopo, quam canonici decano. Propter hoc cum canonici praestarent juramentum seu promissum obedientiae decano in signum et firmamentum obeditionis debitae decano, tanto magis debent tam decanus quam canonici praestare hujusmodi sacramentum seu promissum episcopo, quanto magis tenentur ei obedientiae debito. Si enim illud quod minus est eget signo et firmamento ne aberretur ab eo, multo fortius id, quod magis est, et a quo periculosius aberratur, eget signo et firmamento ne aberretur ab eo. Cumque etiam magis patri et praeposito et sublimiori potestati major debeatur obedientia, non est minus patri minusque praeposito et minus sublimi potestati obedientia juranda seu promittenda, nisi salva obedientia superiori debita. Praeterea, ut praedictum est, magis tenentur decanus et canonici obedire episcopo quam teneantur canonici obedire decano; ergo periculosius erratur a canonicis, si credant se non debere obedientiam episcopo vel ignorent se debere, quam si crederent se non debere obedientiam decano vel ignorarent se debere. Ergo ut tollatur hujusmodi error et ignorantia, magis praestandum est sacramentum seu promissum obedientiae servandae episcopo a decano et canonicis, quam praestandum sit a canonicis decano. Fuit autem hujusmodi error seu ignorantia in canonicis aliquibus, qui error vel quae ignorantia non aliunde habuerunt ortum nisi ex eo, quod praestatur a canonicis sacramentum seu promissum obedientiae decano et non episcopo. Si igitur per hoc quod non praestiterunt sacraemntum seu promissum obedientiae episcopo, inciderunt in hujusmodi errorem vel ignorantiam quidam de canonicis, ex quibus errore vel ignorantia pervenitur vel proximum est ut perveniatur ad repugnandum, quod est quasi peccatum ariolandi aut nolle quiescere, quod est quasi scelus idololatriae, quomodo non est sacramentum obedientiae praestandum episcopo, ut per hujusmodi sacramenti praestationem vitetur tantum peccatum et tantum scelus, quod etiam secundum legem Mosaicam morte punitur? Ait enim Moyses in Deuteronomio, Qui autem superbierit, nolens obedire sacerdotis imperio, qui eo tempore ministrat Domino Deo tuo, ex decreto judicis morietur homo ille, et auferes malum de medio Israel. In Exodo quoque ait, Qui immolat diis praeter Domino soli, occidatur. Arioli autem et idololatrae aliis immolant diis quam Domino soli. Cum igitur inobedientes peccato ariolandi et scelere idololatriae maculentur, mortis poena dignissimi videntur. Ad haec in Josue scriptum est, Stetit itaque sol in medio caeli, et non festinavit occumbere spatio unius diei. Non fuit ante postea tam longa dies, obediente Domino voci hominis. Si igitur, sicut in his verbis expressum est, Dominus dignatus est voci hominis obedire, et obeditionis suae signum dare, stationem solis supra cursum naturae, quanta est hominum superbia, qui superiori potestati a Domino ordinatae aut obedire renuunt, aut obeditionis suae signum dare consuetum nolunt, cum in obediendo superiori potestati, non tam ipsi potestati superiori quam Ipsi Domino omnium supremo in ipsa superiori potestati obeditur!