Dictum 37

General Bibliography for the Dicta Collection

Manuscript Source: Oxford, Bodleian Library MS Bodley 798 (SC 2656), fols. 27va - 28va.

INC: Consuetudo curialis est in conviviis vel cenis magnatum ut ministri modeste invitent convivantes ad hillarem sumpcionem cibariorum et potuum.

EXPL: Hec Augustinus, De laude caritatis.

Sermo in cena Domini, de hoc verbo, "Comedite amici," etc.

fol. 27va: Consuetudo curialis est in conviviis vel cenis magnatum ut ministri modeste invitent convivantes ad hillarem sumpcionem cibariorum et potuum. Ut ergo hec, non dico magnatis sed maximi, cena huius consuetudinis ministerio non sit omnino vacua, invitat nos curialiter et modeste ad hillarem sumpcionem non minister aliquis parvus, sed solummodo ille magnus, secundum nomen suum pacificus, secundum opera largissimus, secundum donum celitus colatum sapientissimus, dicens: [Cant. 5:1] "Comedite amici, et bibite," etc. Dilatet itaque mentem vestram hillaritatis latitudine favor tanti ministri tam dulciter et modeste invitantis, sed incomparabiliter dilatet amplius eandem gracia Domini cenam liberalissime largientis et preciositas cibi saluberime reficientis.

fols. 27va - 28ra: [cf. Ioan. 6:59] Istius enim cene largitor non reficit nos pane reparante corpus moriturum, sed pane de quo, si quis manducaverit, vivet in eternum. [cf. Matt. 11:30] Non cibat nos carne qua dilectus incrassatus et impinguatus recalcitrat, sed qua saginatus iugum Domini suave et onus leve voluntarie portat. [cf. Eph. 5:18] Non vino in quo est luxuria nos inebriat, sed vino quod virgines germinat. [cf. Gen. 2:17] Non porrigit fructum ligni sciencie boni et mali, qui necessitatem inducit moriendi, sed fructum ligni vite, qui continuat perpetuitatem vivendi. Si enim gaudes cum te cibat magnus aliquis homo suis alimentis corruptibilibus, quanta animi diffusione tibi gaudendum est cum te cibat magnus Deus seipso incorruptibili. Si exhillarantur egroti cum propinatur eis amara pocio ad salutem momentaneam, quomodo non effervet mens extra se pre gaudio cum potatur sanguine uve meracissimo ad salutem eternam. Immo quanto cibus iste vegetancior est omni cibo corporali, quantoque igitur cibi largitor maior homine mortali. Quanto eciam vita eterna beacior et prolixior vita temporali, tanto mens humana sana hillarior est in hac cena spirituali quam possit esse in cena aliqua corruptibili. Unde in tantum agnoscere possumus nostram infirmitatem, in quantum in nobis sentimus diminutam hanc spiritualem iocunditatem. Cum hillaritate ergo superfervida que se non capiat, que se intra non possit claudere nec extra plane explicare, ideoque in iubilum prorumpat, sicut monet Salomon: [Cant. 5:1] "Comedite," inquit, panem vite, qui [Ioan. 6:33] "de celo descendit et dat vitam mundo," carnem agni immaculati [Ioan. 1:29] "qui tollit peccata mundi," carnem, inquam, illam quam in cena nunc reportata? [repuertata MS] Filius Dei sub specie panis dedit discipulis suis, dicens: [Matt. 26:26] "Accipite et comedite; hoc est corpus meum." Bibite quidem sanguinem Filii Dei, qui pro vobis et [Matt. 26:28] "pro multis effusus est in remissionem peccatorum," qui digne potantes a sordibus abluit, ablutosque luci solis comparatos nitidiores et puriores facit. Is enim potus vinum est in quo Iudas, a Iacob benedictus, [Gen. 49:11] "lavit stolam suam, et sanguinis uve quo lavit pallium suum," [cf. Apoc. 7:14] in quo venientes ex magna tribulacione stolas suas laverunt et insuper dealbaverunt.

fol. 28ra: Sequitur, [Cant. 5:1] "et inebriamini." Unde calice caritatis, calice inquam de quo dicitur: [Ps. 22:5] "Calix meus inebrians quam preclarus est," [cf. Gen. 43:34] calice quoque [quoquo MS] potati fratres Ioseph inebriati sunt in meridie. Sed quid est quod addit [Cant. 5:1] "karissimi," quasi amici bibant et comedant, karissimique soli inebrientur? Est enim in hac dominica cena pro variis condicionibus cenancium aliquo modo varia apposito cibariorum ac potum. Ut enim fieri solet in cenis et conviviis magnatum quod inferioribus datur panis grossior et vinum austerius, medio cibus panis delicacior et vinum dulcius, suppremis autem apponitur panis delicatissimus et vina saluberima et suavissima, qui suppremi, ut moris est, mediis atque infimis mittunt partes de optimis sibi appositis. Sic et in hac cena dominica. Infima namque sunt insipientes, compuncti, et penitentes; mediocres sunt proficientes et operantes, suppremi sunt perfecti, utpote contemplativi et ecclesiarum prelati. Infimis autem apponitur, ut panis grossior et vinum austerius, panis lacrimarum et vinum compunctionis. Hii enim dicunt: [Ps. 41:4] "Fuerunt michi lacrime mee panes die ac nocte." Et iterum: [Ps. 79:6] "Cibabis nos pane lacrimarum." Et alibi: [Ps. 59:5] "Potasti nos vino compunctionis."

fols. 28ra - 28rb: Medio cibus vero apponitur panis scripture, que scriptura, ubi cum difficilitate intelligitur, quasi mastigando laboriose comeditur, ubi vero facile comprehenditur, quasi potus delectabiliter hauritur. Hiis eciam apponitur panis bonorum operum, que per scripture regulas perficiuntur, quo pane pascuntur non solum hii qui eo vescuntur, sed eciam Dei Filius, qui dicit: [Ioan. 4:34] "Is est cibus meus, ut faciam voluntatem Patris mei." De quo iterum dicit: [Ioan. 6:27] "Operamini non cibum qui perit sed qui permanet in vitam eternam." Bona enim opera, etsi transeant actu, tamen remanent eternaliter fructu. Hiis eciam quasi vinum suavius apponitur hillaritas bene operandi. De hoc vino bibit Booz, qui interpretatur robur, videlicet ad bene operandum, et ut scribitur, [Ruth 3:7] "factus est hillarior." Hec hillaritas dilectos facit, licet nondum karissimos; [2 Cor. 9:7] "hillarem enim datorem diligit Deus."

fol. 28rb: Perfectis vero suppremi ordinis apponitur panis delicatissimus, panis ille qui de celo descendit, Filius scilicet Dei, cuius veram carnem quam assumpsit de Virgine, que perpendit in cruce, in qua a mortuis resurrexit, quam ad celos elevavit, cotidie comedunt sub specie panis in altari, eundemque sanguinem qui de latere eius fluxit potant sub specie vini. Nec hii vescuntur Christum solum secundum carnem, sed cum predicto esu saturantur divinitatis eius dulcedine. Unde et dicunt: [Cant. 5:1] "Comedi panem cum melle meo, bibi vinum cum lacte meo," ubi enim nostra translacio habet [, cf. Septuagint, ] "favum," alia translacio habet "panem." Panem itaque cum melle comedere est veram in Christo carnem cum divinitatis dulcedine credere et predicare, et vinum bibere est vinum sanguinis eius cum lacte doctrine admiscere. Sed sicut correspondent vinum sanguinis pani corporis, sic vinum caritatis quo inebriantur karissimi pani divinitatis quo pascuntur angeli et contemplativi perfecti.

fol. 28rb: Videmus itaque perfectis apposita panem delicatissimum, vinaque suavissima. Qui, ut decet, communicant de hiis optimis sibi appositis, hiis qui sunt medii et infimi ordinis cum sacramentum altaris penitentibus et operantibus communicandum porrigunt, et de igne verbi calorem caritatis in illis accendunt.

fol. 28rb: Cena autem finita, non finitur statim omnimoda commestio atque potacio. Tunc enim consueverunt dare karissimis electuaria, saporifera, et alia aromatica. Sic cum desinent penitentes vesci pane lacrimarum et potare compunctionis vinum, cessabuntque activi translati ad requiem pasci pane operacionis et potari vino hillaritatis. Cum eciam cessabit sacramentum altaris, apponetur karissimis, qui in futura vita non erunt nisi karissimi, ad fruendum sapifera species divinitatis et ad potandum uberrime torrens caritatis. Caritas numquam excidit, et is est torrens uberis voluptatis de quo dicitur: [Ps. 35:9] "Inebriabuntur ab ubertate domus tue, et torrente voluptatis tue potabis eos."

fols. 28rb - 28va: [cf. Ioan. 15:9-17] In huius poculi laude sermonem volumus finire, quia et ipse Dominus sermonem suum in laude caritatis consummavit, quam laudandum discipulis propinavit et propinando laudavit.

fol. 28va: Est itaque radix omnium bonorum caritas, sicut omnium malorum cupiditas. "Qui hanc tenet in moribus tenet quicquid latet et quicquid patet in divinis sermonibus." Hec [Hoc MS] est [Augustinus, Sermo 350, (PL 39, 1534)] "salubre vinculum mencium sine qua dives pauper est, et cum qua pauper est dives. Hec [Hoc MS] in adversitatibus tollerat, etc." Hec Augustinus, De laude caritatis.