Dictum 36

General Bibliography for the Dicta Collection

Manuscript Source: Oxford, Bodleian Library MS Bodley 798 (SC 2656), fols. 26va - 27va.

INC: Ieiunium a cibis corporalibus parum aut nichil prodest nisi sit informatum illo magno et generali ieiunio de quo dicit Augustinus omelia septima super Iohannem:

EXPL:

Sermo brevis de ieiunio

fols. 26va - 26vb: Ieiunium a cibis corporalibus parum aut nichil prodest nisi sit informatum illo magno et generali ieiunio de quo dicit Augustinus omelia septima super Iohannem: [Augustinus, In Iohannis evangelium tractatus, 17, 4 (PL 35, 1529)] "Ieiunium magnum et generale est abstinere ab iniquitatibus et illicitis voluptatibus seculi, quod est perfectum ieiunium: ut abnegantes impietatem et secularia desideria, iuste et pie vivamus in hoc seculo." Huic ieiunio quam mercedem addidit Apostolus sequitur cum dicit: [Tit. 2:12-13] "Expectantes beatam spem, et adventum glorie magnitudinis Dei, et salvatoris Domini nostre Iesu Christi." Hoc itaque perfectum est ieiunium quod est ab illicitis abstinencia informatum. Abstinencia inquam non vacua, sed bonis operibus plena. Non enim est perfectum ieiunium abnegare impietatem et secularia desideria nisi insuper sobrie et iuste vivatur. [cf. Tit. 2:12] "erudiens nos ut abnegantes impietatem et saecularia desideria sobrie et iuste et pie vivamus in hoc saeculo" Cui consonat Ysaia in persona Domini loquens: [Is. 58:6-7] "Nonne hoc est maius ieiunium quod elegi? Dissolve colligaciones impietatis, solve fasciculos deprimentes, et omne onus dirumpe. Frange esurienti panem tuum, et egenos vagosque induc," etc. Quasi igitur forma ieiunii perfectiva, sive ipsius ieiunii a cibis corporalibus vita, est ab iniquitatibus et illicitis voluptatibus abstinencia operibus misericordie informata. Huius forme sive vite quasi materia vel corpus est ipsum ieiunium a cibis corporalibus, sed sine specie supradicte forme quasi informis materia vel corpus exanime. Et quia in sic formato ieiunio eripit homo se a tenebris iniquitatum, et fulget splendore operum, congrua merces subiungitur a Propheta cum ait: [Is. 58:8] "Tunc erumpet quasi mane lumen tuum, et gloria Domini colliget te." Et paulo post: [Is. 58:10] "Orietur in tenebris lux tua, et tenebre tue sicut meridies erunt."

fol. 26vb: Ieiunium autem ipsum corporale nobis est necessarium, quia mensuram edendi licitam et a natura limitatam illectu libidinosi appetitus et voluptuosi frequenter excessimus. Iustumque est ut sicut prave consencientes libidini fines debitos transgressi sumus, sic bene resistentes eidem citra fines concessos quandoque gradum sistamus, nec solum in ciborum abstinencia libidines gustus edomamus, sed et ceterorum sensuum quibus ciborum copiam luxuriandi ministratur fomentum.

fols. 26vb - 27ra: Mensura enim edendi concessa et a natura limitata est tantum, taleque et tunc sumere quantum et quale exigit necessitatis nature supplecio et eius bona et ordinata valitudo. Unde Augustinus, Contra Iulianum, libro quarto, ait: [Augustinus, Contra Iulianum, 4 (PL 44, 771)] "Cum natura quodammodo poscit supplementa que desunt non vocatur libido, sed fames et sitis. Cum vero suppleta necessitate amor edendi animum solicitat, iam libido est, iam malum est, cui cedendum non est, sed resistendum." [cf. Augustinus, Confessiones, 10, 31] Alimenta namque, sicut idem Augustinus dicit, medicamenta velut sumenda sunt, solum videlicet pro egritudine tollenda vel vitanda, bonaque valitudine servanda. Quia igitur hos concessos limites illecti libidinosi et voluptuosi appetitus frequenter excessimus, horam anticipando, et ultra quam expeteret necessitatis supplecio et natura bona valitudo lauciora querendo, maius et avidius sumendo, studiosius quoque preparando, debemus econtra horam edendi prolongare, minus lauta querere, minus et minus avide sumere, minusque studiose preparare quantum permittit bona nature valitudo sine sui corrupcione et bene operandi impeditiva debilitacione.

fol. 27ra: In ieiuniio itaque corporali debet vere victus parcimonia hore prolongacio, minus lautorum quesicio, minorumque in quantitate et cum maiori appetitus refrenacione sumpcio, minusque studiosa preparacio. [cf. versus: species gule quinque: Prepropere, laute, nimis, ardenter, studiose]

fol. 27ra: Quod autem hec debeant esse in ieiunio ostendunt nobis ipsa ieiunia sanctorum. Protelacionis hore exemplum habeamus in filia Raguelis, scilicet Sara, que: [Tob. 3:10] "Ascendens in superius cubiculum domus sue tribus diebus ac noctibus non manducavit neque bibit." Ceterarum circumstanciarum exemplum in Daniele, qui dicit de se: [Dan. 10:2-3] "Lugebam trium ebdomadarum diebus; panem desiderabilem non comedi, et caro et vinum non introierunt in os meum, sed neque unguento unctus sum."

fol. 27ra: De hiis eciam quibusdam circumstanciis observandis dicit Augustinus: [Ambrosius Autpertus, De conflictu vitiorum atque virtutum, c. 20 (CCM 27B (lin. 18))] "Ille plene gule vicium superat qui in sumendis dapibus non solum parcimoniam tenet, ut scilicet refectionem semper esuries imperet, verum eciam acuratiores simul et suaviores epulas, excepta corporis infirmitate et hospitum suscepcione contempnit."

fols. 27ra - 27rb: Ieiunandum est autem corporali ieiunio temporibus statutis ab ecclesia. Aliis quoque temporibus quibus ecclesia permittit ieiunium potest sancta devocio vel penitencialis iniunctio hoc supererrogare bonum. Illo autem magno ac generali ieiunio, de quo loquitur Augustinus, semper est ieiunandum. Et hoc signat ieiunium quadragesimale. Denarius autem signat scienciam creatoris et creature, qui creator trinus est, creatura autem in septenario consistit propter quaternarium elementorum et trinarium incorporalium, que incorporalia aut sunt substancie intelligencie racionales, aut sensitive irracionales, aut vegetative absque sensu et racione. Tempora autem omnia quattuor anni partibus notissimis discurrunt. Animam ergo informatam cognicione et ordinato amore creatoris et creature a temporum et temporalium delectacione caste et continenter vivere, hoc est quadraginta diebus ieiunare.

fol. 27rb: A quibus autem corporalibus cibis est ieiunandum? A nullis, dicit Augustinus, quasi a malis et inmundis, [Augustinus, Enarr. in Psalm., 125, para. 6] "quia omnia munda mundis, et omnis creatura Dei bona, et nichil reiciendum quod cum graciarum actione percipitur." Sed a multis utpote a laucioribus et a curiosioribus vel acuracioribus quasi non necessariis, quia moderare carnium usum pro tempore proprie Christianorum est, cui ieiunandum est non gule, non avaricie, non fame, sed Deo. Unde Ioelis primo: [Ioel 1:14] "Sanctificate ieiunium." Super quem locum Gregorius in Pastoralibus ait: [Gregorius Magnus, Regula pastoralis, 3, 19] "Ieiunium quippe sanctificare est adiunctis bonis aliis dignam Deo abstinenciam carnis exhibere."

fol. 27rb: De ieiunantibus sibi et non Deo dicit Zacharias: [Zach. 7:5-6] "Cum ieiunatis in quinto aut septimo mense per hos septuaginta annos, numquid ieiunium ieiunastis michi? Et cum comeditis et bibitis, numquid non vobis comeditis et vobismetipsis bibitis?" Ubi dicit Gregorius in Pastoralibus: [Gregorius Magnus, Regula pastoralis, 3, 19] "Non Deo sed sibi quisque ieiunat, qui ea que ad tempus ventri subtrahit pauperibus non tribuit, sed ventri postmodum offerenda custodit." Similiter dici potest, non Deo sed sibi ieiunat, quia ea que ad tempus ventri subtrahit non in operibus tribuit, sed postmodum in archa congreganda custodit.

fol. 27rb: Fame eciam ieiunant qui, sicut ypocrite tristes, [Matt. 6:16] "exterminant facies suas ut appareant hominibus ieiunantes." Ad ieiunium autem accendere debet mentis affectionem sive devocionem [devocioni MS] quod ipsum ieiunium in paradiso est constitutum, et constitucionis legis inicium ipsumque est primum obediencie preceptum. Unde Basilius: [Basilius, as quoted by Augustinus, Contra Iulianum, 1 (PL 44, 652)] "Ieiunium in paradiso lege constitutum est. Primum enim mandatum accepit Adam: a ligno sciendi bonum et malum non manducabitis. Non manducabitis autem ieiunium est, et legis constitucionis inicium. Si ieiunasset a ligno Eva, non isto indigeremus ieiunio. Non enim opus habent valentes medico, sed male habentes. Egrotavimus per peccatum, curemur per penitenciam. Penitencia sine ieiunio vacua est. Maledicta terra spinas et tribulos pariet. Constristari ordinatus es, numquid delectari?"

fols. 27rb - 27va: Solent autem ieiunantibus duo surripere mala, impaciencia videlicet et elacio de abstinencia. Unde Gregorius in Pastoralibus: [Gregorius Magnus, Regula pastoralis, 3, 19] "Nisi mentes abstinencium plerumque impaciencia a sinu tranquillitatis excuteret, nequaquam Petrus, cum diceret: ministrate in fide vestra virtutem, in virtute scienciam, in sciencia autem abstinenciam, protinus vigilanter adiungeret, dicens: in abstinencia autem pacienciam. Deest quippe abstinentibus paciencia previdit qui et ut eis adesset admonuit. Rursum nisi cogitaciones abstinencium, non numquam superbie culpa transfigeret Paulus minime dixisset: qui non manducat, manducantem non iudicet. Qui rursus, ad alios loquens, cum de abstinencie virtute gloriancium precepta perstringeret, adiunxit: que sunt racionem quidem habencia sapiencia in supersticionem et humilitatem, et non ad parcendum corporum, non in honore aliquo ad saturitatem carnis. Qua in re notandum est quod in disputacione sua predicator egregius supersticioni humilitatis speciem iungit, quia dum plus quam necesse est per abstinenciam caro atteritur, humilitas foris ostenditur, sed de hac ipsa humilitate graviter interius superbitur. Et nisi aliquando meus ex abstinencia virtute tumesceret, nequaquam velud inter magna merita phariseus arrogans studiose numeraret dicens: Ieiuno bis in sabbato, etc."