Dictum 3

General Bibliography for the Dicta Collection

Manuscript Source: Oxford, Bodleian Library MS Bodley 798 (SC 2656), fols. 3rb - 5vb.

INC: Versus iste generaliter competit universis fidelibus, qui per veram fidem et dilectionem menbra sunt Iesu Christi et veri et summi sacerdotis.

EXPL: Ne sit vestis iusticie nostre per rigiditatem nimis stricta, nec per remissionem nimis laxa et fluida, nec terram tangat dum iusticiam facimus intuitu terrenorum, nec nimis sit curta dum eam si extendimus ad causas pauperum et querelas depressorum, non sit alicubi indecenter extensa per superficialem planiciem similacionis, nec indecenter rugosa per subdolam implicacionem fraudulente decepcionis, sed sit circa nos sic decenter aptata, candida et immaculata, ut in sponsi nupciis veste nupciali et sacerdotali induti epulemur, et conregnemus cum eo per infinita seculorum secula. Amen.

Sermo ad sacerdotes de hoc versu, "Sacerdotes tui induantur iusticiam."

fols. 3rb - 3va: Versus iste generaliter competit universis fidelibus, qui per veram fidem et dilectionem menbra sunt Iesu Christi et veri et summi sacerdotis. [cf. 1 Cor. 6:17] Adherentes namque nervis fidei et caritatis ipsi summo sacerdoti Iesu Christo in supprema vi mentis qua Christo vero sacerdoti adherent, effecti unus spiritus cum eo, gerunt et ipsi sacerdocium, uncti carismatibus de plenitudine ipsius defluentibus, mactantes super aram fidei spirituales hostias, concupiscencias bestiales interficiendo, [cf. Ps. 50:19] incensum quoque offerendo devotarum oracionum, et sacrificium spiritus contribulati.

fol. 3va: Hoc autem, scilicet omnes fideles qui sunt membra Christi, esse spiritualiter sacerdotes testatur legislator in Exodo, dum in persona Domini loquens dicit, [Ex. 19:6] "Mea est omnis terra, et vos eritis regnum sacerdotale et gens sancta." [1 Petr. 2:9] Et in canonica Petri ad universitatem fidelium dicitur: "Vos estis genus electum, regale sacerdocium," etc.

fol. 3va: Licet autem versus iste generaliter et spiritualiter omnibus menbris Christi competat, specialiter tamen nobis habentibus curam animarum, qui non solum spiritualiter sed eciam ad litteram sacerdotes sumus vel esse debemus. [cf. Mt. 5:20] Non enim nobis debet sufficere ut induti simus iusticia quali induitur plebs cure nostre commissa, sed oportet iusticiam nostram plus quam illorum habundare, ut quemadmodum precellimus eos dignitate, simus eciam spectabiliores illis vestimentorum iusticie mundicia, cultu, factura, et preciositate.

fols. 3va - 3vb: De hac prerogativa vestium iusticie sacerdotibus competente vobis, qui sacerdotes estis, pauca suffragantibus oracionibus vestris loqui disposui, premonens in principio quod cum sitis qui vestiri debetis hac veste preciosa, ego non profiteor me harum vestium textorem aut datorem, aut eum qui illis vos vestiat. [cf. 1 Cor. 8:6] "Unus enim est, Dominus noster, Jesus Christus" qui eas texit, donat, et illis vos vestiat, qui canitis cum propheta dicentes, [Is. 61:10] "Gaudens gaudebo in Domino, et exultabit anima mea in Deo meo, qui induit me vestimentis salutis, et indumento iusticie circumdedit me." Sed sum in hodierno ministerio sicut puer gerulus istarum vestium, sublevans eas et expandens coram vobis, ut illas a Domino induamini. Aut si illas, ymmo quia illas, per Dei graciam iam pridem induti estis, ero vobis hodie sicut aptator illarum vestium circa vos, sursum trahens si quid nimis longum dependens terram tangens, protrahens quod nimis curtum inferiora non velat, nimis fluida succingens, nimis arta relaxans, indecenter rugosa extendens, indecenter extensa recrispans. Sed quia talis tam preciosarum vestium aptacio requirit in ministerio aptante manus mundas, agiles, et abiles, oculos limpidos vigilanter circumspicientes, orabitis in principio pro me, vestium vestrarum hodierno aptatore, ut ille qui verus dator est et vestitor earum manus lingue mee hodie mundet, regat, et aptet, oculumque mentis clarificet, [cf. Mt. 22:11] ut vestium iusticie quas geritis in eo ministerio circumspecta et decens circa vos aptacio graciores nos reddat in conspectu eius cui solum accepti sunt qui veste nupciali inveniuntur induti.

fol. 3vb: "Sacerdotes tui," etc.

fol. 3vb: Quia diffinicio est rei implicite explicacio et involute evolucio et manifestacio, in primis iusticiam diffiniendo, quasi preciosam vestem vestram oculis vestris displicabo et manifestabo, ut visa explicite eius pulcritudine et preciositate, qui illam induti estis, eius pulcritudine et preciositate delectati, eam vos ad arcius astringatis et curiosius mundam et immaculatam conservetis. Si qui vero eam nondum induti sunt, rapti eius pulcritudine ad eam induendam ardenter et infatigabiliter anelent.

fols. 3vb - 4ra: [Justinian, cf. Institutes, 1,1, etc.] Solet autem iusticia hoc modo diffiniri: Iusticia est voluntas reddendi unicuique quod suum est, utpote superioribus filialem timorem, reverenciam, et obedienciam; paribus fidem, societatem, et honoris adinvicem prevencionem; inferioribus regimen, et disciplinam, et protectionem. Sed hec diffinicio, licet in veste hac illud explicet quod sacerdotibus cum reliquis est commune, debent tamen sacer in participacione huius vestis cum reliquis a reliquis sic differre, quemadmodum accidit in magna domo magni patrisfamilias quod plurimi servientes veste unius coloris communiter induuntur. In ipsa tamen multitudine sic indutorum sunt quidam in quorum veste color communis omnibus relucet preciosior, factura figuratur pulcrior, et corpori aptacior, cultus habetur decencior. Sic sacerdotum obediencia debet esse humilior, reverencia devocior, timor amancior, societas fidelior, honoris adinvicem prevencio a simulacione remocior, gubernacio moderancior, disciplina sapiencior et prudencior, protectio invincibilis fortitudinis constancia strenuior. Hoc ergo modo quod in veste iusticie cum reliquis vobis est commune universalis nature participacione, debet sacerdotibus esse proprium superhabundanti intencione, et hec licet prerogativa intencionis in veste vestra sacerdotali non parvam explicet pulcritudinem et preciositatem.

fol. 4ra: Potest tamen adhuc eius pulcritudo magis explicari illa diffinicione qua Anselmus illam diffinit, dicens quod: [Anselm, De veritate, 12] "Iusticia est rectitudo voluntatis servata propter se," [cf. Grosseteste, ad Gal. 3, 15 (CSL 130, 85)] hoc est propter ipsam rectitudinem. Multociens enim servatur a multis voluntas recta, non tamen servatur amore rectitudinis. Utpote quandoque aliquis iudex aliquem qui deli<n>quit et meruit puniri vult punire, et rectum et iustum est ut is qui deliquit puniatur, et ut iudex velit eum punire. Servat itaque iudex quo ad hoc rectitudinem voluntatis. Sed si velit punire delinquentem plus amore alicuius lucri quam zelo iusticie, servat rectitudinem voluntatis non propter rectitudinem sed propter lucrum, et ita non est vere iustus, quia non recte rectitudinem, nec iuste iusticiam, servat aut exequitur, contra hoc quod precipit legislator dicens, [Deut. 16:20] "Quod iustum est iuste exequamini," ut scilicet sit voluntas recta, opus rectum, et intencio recta.

fols. 4ra - 4rb: Hec est ergo integra iusticia, ut servetur rectitudo voluntatis non alterius gracia aut amore nisi ipsius rectitudinis. [cf. Augustinus, Contra epistulam Manichaei, 26 (CSEL 25, 226-277 (?))] Et dixi hanc diffinicionem evidenter explicare vestis vestre pulcritudinem quia, ut ostendit beatus Augustinus, omnis pulcritudo equalitate et rectitudine consistit, nec est aliud pulcritudo quam ipsa equalitas et rectitudo. Igitur et voluntas et intencio conformes rectitudini, conformes sunt ipsi pulcritudini. Ergo cum ipsa pulcritudo sit in se pulcherima, quid magis potest ornare animam aut decorare et pulcram facere quam integra et plena conformitas ipsi pulcritudini, hoc est ipsi rectitudini? Pulcherimus ergo ornatus anime pulcherimumque indumentum eius est conformitas voluntatis et intencionis sue ipsi rectitudini. Hec autem conformitas voluntatis et intencionis sue rectitudini iusticia est.

fol. 4rb: [Ps. 131:9] "Sacerdotes igitur tui induantur iusticiam," nec induantur eam, Domine, semiabscisam et semicontextam sordibus et feditate. [cf. Phil. 3:8] Qui enim voluntatem servant rectam et intencionem distortam, ut in exemplo supradicto tetigi, qui scilicet quod iustum est exequntur iniuste, quasi in parte servant pulcritudinem vestis iusticie, ubi scilicet stat rectitudo voluntatis, in parte vero abscisa est ipsa pulcritudo et intexta est sordium feditas, ubi scilicet est intencionis distorcio vel lucri vel alterius comodi temporalis appetitus, presertim cum hec omnia temporalia reputet Apostolus vilissima stercora. Absit longe hec corrupcio et hec sordium commaculacio ab indumento iusticie vestre immaculata pulcritudine iusticie.

fol. 4rb: Sacerdotes Deum induamini, ut conveniat vobis quod dicitur in Canticis, [Cant. 4:10] "Quam pulcre sunt mamme tue soror mea," et in eadem, "Pulcre sunt gene tue sicut turturis." [cf. 1 Cor. 3:2] Vos autem estis mamme ecclesie, quia parvulos ecclesie potatis lacte simplicis doctrine et consolacionis dulciflue. Vos eciam gene speciose candentes lilio castitatis, rubentes rosa martirii, quod apertum habetis in desiderio, occultum in carnis maceracione et proximorum compassione. Igitur pulcritudo vos ornet, que aliud non est quam inviolabilis conformitas voluntatis et intencionis ipsi rectitudini, ut velitis stabiliter illud quod rectum, non ob aliud nisi ob ipsius rectitudinis immaculatum amorem. Et hoc est iustum iuste velle, et integra, non abscisa iusticia qua induamini, ne appareat confusio nuditatis vestre, ut sitis de quibus dicitur, [Ps. 31:1] "Beati quorum remisse sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata," tecta, inquam, indumento iusticie.

fols. 4rb - 4va: Licet autem predicta diffinicio iusticie eius pulcritudinem et preciositatem simul evidenter et eleganter depromat, excellencius tamen eas videtur explicare diffinicio qua diffinivit iusticiam philosophus ille idemque catholicus, [=Dionysius? Celestial Hierarchy???] dicens quod iusticia est similitudo cum supernis divinisque substanciis supernas divinasque substancias angelos vocans. Est igitur iusticia similitudo cum angelis. Et hec diffinicio precipue convenit vobis sacerdotibus, qui propter similitudinem vite vestre cum vita angelica eciam angeli vocamini, dicente Malachia propheta, [Mal. 2:7] "Labia sacerdotis custodiunt scienciam, et legem requirunt ex ore eius, quia angelus Domini exercituum est." [cf. Apoc. 1-3] Et Iohannes in Apocalypsis per septem angelos septem ecclesiarum quibus scribit universitatem prelatorum designat.

fol. 4va: Similitudo itaque cum angelis est iusticia qua oportet nos nominatos angelos vestiri et ornari. Et ut huius indumenti nostri pulcritudo et preciositas planius explicentur aspectui vestro, consideretis attencius [autencius MS] quales sunt angeli, et in quibus oportet nos et vos assimilari eis.

fol. 4va: Sunt itaque angeli substancie incorporie intellective, irrepercussa acie intelligencie ineffabilem pulcritudinem Trinitatis contemplantes. Ipsaque sapiencia et verbum Patris est eis liber vite et speculum eternitatis in quo intelligibiliter legunt et limpide conspiciunt inmensam Patris potenciam per quam venerantur, innumerabilem Filii sapienciam qua illustrantur, suavissimam Spiritus bonitatem quam amplexantur. Ibidemque conspiciunt quid ad Deum superiorem illis, quid ad sibi pares, quid ad inferiores illis sit agendum. In illum a quo ad hec videnda illustrantur, superfervido amore rapiuntur, et in eius visione dilectione suavissima delectantur omnes operaciones suas secundum regulas quas in libro vite legunt, regulariter dirigunt, tranquillissimam pacem servantes adinvicem, de bonis alterius fraterne congratulantur, nostram curam dum in hac misera peregrinacione sumus solicite, prudenter et fortiter agunt, tenebras ignorancie nostre illustrando, et sic nos occulte interius instruendo, affectiones nostras ad bonum excitando, opera nostra dirigendo, insidias et insultus aeriarum potestatum et malignorum hominum a nobis propellendo, profectui nostro congaudent, defectui vero nostra non modicum condolent.

fols. 4va - 4vb: Hee et alie quamplurime istis similes sunt proprietates angelice in quibus oportet nos illis assimilari si voluerimus eorum societati uniri. Verumptamen cum non possumus in hac vita fragili eis assimilari similitudine perfectionis, oportet tamen assimilari similitudine imitacionis. Dum enim in hac vita mortali seu morte vitali detinemur, minores sumus angelis, nec cum eis possumus a pari contendere, sed multum a longe vestigia imitari. [1 Cor. 15:53-54] "Cum ergo mortale hoc induerit immortalitatem et corruptibile incorrupcionem," equalis angelis efficiemur. In hac autem mortalitate, dum [Sap. 9:15] "corpus quod corrumpitur aggravat animam," et carnis affectus obnubilat mentis aspectum, non possumus revelata facie, sicut faciunt angeli, ineffabilem pulcritudinem Trinitatis contemplari. Nec possumus in libro vite, sicut ipsi aperte legunt, legere quicquid perficit mentis nostre contemplacionem, et quicquid regit nostram actionem. Oportet enim nos angelos a longe imitando nichil avidius appetere, nichil dulcius habere, quam Trinitatis potenciam, sapienciam, bonitatem, licet in enigmate, contemplari.

fol. 4vb: Angeli simul et in ministerium mittuntur, et revelata facie Deum contemplantur, nec efficit eorum actio ut interpellata vel minus limpida sit eorum contemplacio. Nos vero cum simul non possimus et in contemplacione persistere et exteriora administrare, habeamus contemplacionem Dei dulciorem, dilectiorem et delectabiliorem, exteriorum vero necessariam administracionem [h]onorosiorem. Nec unquam separemur a dulcedine contemplacionis nisi cum abstrahit nos inde nostri aut proximorum iusta necessitas, aut pia utilitas. Cum autem altera istarum nos vocat, licet mallemus in dulcedine contemplacionis immorari, non in pigro tamen egrediamur, stimulati proximorum compassione ad exteriores necessarias et pias actiones, illas prudenter et strenue peragendo, peractisque ad dulcedinem contemplacionis inhianter redeundo. Sic perficiemus pro modulo nostro vicissim quod angeli non vicissim sed simul peragunt. [cf. Luc. 10:38-42] Sic erimus per vices Maria et Martha, Maria contemplando, Martha ministrando. [cf. Ex. 24-32] Sicque per vices erimus cum Moyse in monte loquentes cum Domino, et in valle, que supra audivimus a Domino narrantes populo pro libro vite quem hic aperte non possumus legere sicut angeli legunt.

fol. 5ra: Datur nobis liber duorum testamentorum, in quo debemus assidue legere, et que illustrant mentis nostre contemplacionem, et que nostram regant actionem. Ab huius libri lectione et speculi inspectione nichil nos evellat nisi, ut supra dictum est, proximorum vel nostri iusta necessitas aut pia utilitas, recolentes illud quod in tipo nostri [Ez. 3:1] dictum est Ezechieli et [Apoc. 10:9] Iohanni in Apocalypsi, scilicet ut comederent volumen vel librum sibi ostensum. Quid est autem librum edere, nisi illum avide legere, lectumque intelligere? Ipsa namque sciencia est sicut cibus anime que cum addicitur quasi sicut cibus deglutitur. Cum ergo diligitur ad exemplandam illam in opere, ipso ardore dilectionis quasi calore naturali cibum in stomacho digeritur, et in anime vegetacionem trahitur.

fol. 5ra: Ad insinuendam autem assiduitatem intencionis nostre in libris Scripture legendis, [Ex. 25:13-15] preceptum est in Exodo 25 ut vectes ab anulis arche numquam extrahantur. [cf. Gregorius Magnus, Regula pastoralis 2, 11 ((26))] Quid est enim vectes arche ab anulis non extrahi, nisi sacerdotes, qui vehunt ecclesiam, a quattuor evangelicis libris non separari? Si autem pertesi lectionis scienciam scripture repellamus, audiemus illud propheticum: [Os. 4:6] "Quia tu scienciam repulisti, repellam te ne sacerdocio fungaris mihi," [Micah quarto MS] et illud Isaia 56, [Is. 56:10-11] "Speculatores tui omnes ceci, nescierunt universi, canes muti non valentes latrare, videntes vana, dormientes, et amantes sompnia. Canes impudentissimi, nescierunt saturitatem, ipsi pastores ignoraverunt intelligenciam." Et iterum Ysias dicit, [Is. 42:24-25] "Non audierunt legem et effudit Dominus super eum indignacionem furoris sui."

fols. 5ra - 5rb: Ecce que sequuntur nos si repellamus scienciam Scripture: repulsio a funcione sacerdocii, cecitas oculi, os mutum, visio et amor vanorum, impudencia et ignorancia ipsius, eciam ire et indignacionis Domini super nos effusio. Vitantes ergo ista, et angelis pro modulo nostro assimilati, Scripture inhereamus, et secundum regulas ibi perspectas omnem actionem nostram dirigamus, tranquillam pacem adinvicem servemus, de bonis alterius fratris congratulemur, subditorum nostrorum curam solicite, prudenter et fortiter agamus, luce verbi predicationis tenebras ignorancie eorum illustrando, et eiusdem verbi igne affectus accendendo, et secundum eiusdem normam opera dirigendo, [Eph. 16:17] "scuto fidei et gladio spiritus, quod est verbum Dei" insultus aeriarum potestatum et malignorum hominum ab eis propellendo, eorum profectui congaudendo, de defectu vero vehementer condolendo. Et in hac cura gerenda solicitudinem generet subditorum amor et Dei pavor. [Hieronymus, Epistula 78, 26 (PL 55, 71)] "Si enim," ut ait Ieronymus, "habueris pavorem, solicitus eris; si solicitus fueris leo caulas ovium tuarum introire non poterit."

fol. 5rb: Prudenciam autem generet Scripturarum frequens, ymmo assidua, inspectio, et artis regendarum animarum ibidem scripte ad opus applicacio. Indefessam vero fortitudinem faciat superhabundantis premii promissio. Nobis etenim, si in ministerio nostro digne sudaverimus, promittitur auriola, hoc est corona super coronam, [cf. Ex. 25:25] id est preter premium quo premiabimur pro meritis propriis premium superadditum pro meritis subditorum nostra cura salvatorum. [cf. Ex. 25:25; Glosses ibidem; 4Sentences; etc.]

fols. 5rb - 5va: Excitare eciam debet nos, qui angeli nominamur, ad subditorum curam strenue et impigre peragendum hoc, quod angeli scribuntur et depinguntur alati. Quid enim in alis nisi velox discursus ad officium sibi iniunctum strenue peragendum signatur? Alati ergo et nos sumus si perfecerimus quod nobis precipit Salomon, dicens, [Prov. 6:3-4] "Discurre, festina, suscita amicum tuum; ne dederis sompnum oculis tuis, nec dormitent palpebre tue." Ad condescensum vero per compassionem proximorum infirmitati, conformando nos quantum possumus, salva honestate et veritate, eorum exterioribus, ut eos conformemus nostris interioribus, excitare nos debet hoc, quod angeli frequenter hominibus in forma humana apparuerunt, ut in forma configurata humane fragilitati quasi familiariores fragilibus se ostendentes, eos quibus apparebant securiores et confidenciores factos ad celestem configuracionem apcius invitarent. [cf. 1 Cor. 9:20-22] Sic nos, si infirmis infirmi, Iudeis Iudei, gentibus gentes, et ut ad unum dicam, omnibus omnia fiamus cum Apostolo, ut omnes lucrifaciamus. Quid aliud quam formam fragilitatis eorum induimus? imitantes illud Petri dicentis, [1 Petr. 5:3] "Non dominantes in clero, sed forma facta gregi ex animo."

fol. 5va: Quanta enim vigilancia solicitudinis, quantaque circumspectione prudencie, quanta fortitudinis constancia oportet nos armari in tuendo gregem nobis commissam, ex similitudine licet prospicere. Ymaginetur enim unusquisque nostrum populum sue cure commissum sicut civitatem unam, custodiam suam sicut civitatis murum, corpus uniuscuiusque sue cure tradite sicut atrium unum in civitate, suppremam partem racionis in unoquoque subditorum sicut patremfamilias et dominum unius atrii, inferiores vires anime sicut familiam, corpus uniuscuiusque nostrum qui sumus prelati sicut palacium domini et rectoris civitatis, racionem nostram suppremam sicut civitatis dominum et rectorem, defectum custodie nostre sicut ruinam muri civitatis, incircumspectionem custodie nostre sicut rimam [ruinam? MS] in muro, malignos spiritus et vicia et homines facinerosos sicut hostes vigilantissimos et callidissimos, fortes et pugne peritos et crudelissimos civitates nostras obsidentes, qui, quacumque in muro fuerit ruina vel rima, catervatim irruunt, atria inmunita occupant, patremfamilias cum familia atrocissime iugulant, predam diripiunt, et occupatis atriis habitant, non egressuri nisi in manu validissima expulsi.

fols. 5va - 5vb: Si ita unusquisque nostrum ymaginetur se in tali et tanto periculo constitutum, quis non perspicue videt quanta quilibet nostrum eget solicitudine, prudencia, et fortitudine ad conservandum salutem civitatis sue? Ymmo forte multi nostrum possunt, terrore [errore MS] concuti et timore, rigescere cum videant murum civitatis sue per custodie defectum, per incircumspectionem ruinosum, cum videant hostes subintrasse, plurimorum cedes exercuisse, atria plurima occupasse, nec occupata nisi vi repellantur relicturos, seque ad expellendum debiles, imprudentes, et ignaros. Nec forte est aliquis nostrum in cuius civitatis muro non sunt ruine magne, ruine plurime, per quas ingressi hostes plurimos de civibus nostris occiderunt. Et quis igitur nostrum, nisi miser et lacrimabilis, temperat se a lacrimis? Quis nisi aut paralisi voluptatum penitus dissolutus, aut duricia aut insensibilitate lapideus, non viriliter nititur hostes ingressos expellere, ruinas muri reparare, rimas obturare, hostes eicere et longius effugare? Quis ad hec perficienda non invocet angelorum validissima presidia?

fol. 5vb: Immo nos angeli ad hec agenda angelorum invocemus presidia. Hec que eorum fulti presidio strenue peragamus, ut ipsorum similes effecti vera iusticia, hoc est similitudine angelica, velud veste sacerdotali induamur. Ne sit vestis iusticie nostre per rigiditatem nimis stricta, nec per remissionem nimis laxa et fluida, nec terram tangat dum iusticiam facimus intuitu terrenorum, nec nimis sit curta dum eam si extendimus ad causas pauperum et querelas depressorum, non sit alicubi indecenter extensa per superficialem planiciem similacionis, nec indecenter rugosa per subdolam implicacionem fraudulente decepcionis, sed sit circa nos sic decenter aptata, candida et immaculata, ut in sponsi nupciis veste nupciali et sacerdotali induti epulemur, et conregnemus cum eo per infinita seculorum secula. Amen.