Dictum 17

General Bibliography for the Dicta Collection

Manuscript Source: Oxford, Bodleian Library MS Bodley 798 (SC 2656), fols. 13vb - 15ra.

INC: Contempnenda sunt hec mundana propter eorum velocem transitum, quo fugiunt sequentes ne apprehendant ea, et quo eciam, si apprehendantur, a manibus tenencium elabuntur.

EXPL: Contempne itaque hec, ne eorum fluvio in mare rapiaris, ne hiis per spem innitendo subito subtractis labaris, ne de hiis confidens decipiaris, ne vanitatem pro soliditate amplexeris, ne spinis incubans transfigaris, ne eorum caligine obceceris, ne visco eorum oblitus in ymo detinearis, ut illis bene utaris, ne caritate in te extincta, inimicus Dei constituaris.

De contemptu mundi

fol. 13vb: Contempnenda sunt hec mundana propter eorum velocem transitum, quo fugiunt sequentes ne apprehendant ea, et quo eciam, si apprehendantur, a manibus tenencium elabuntur. Nec solum ea nos deserunt sua fuga, sed eciam si starent nos ea desereremus nostra.

fol. 13vb: Quid ergo insanie similius quam velle duo stabiliter iungi, quorum utrumque veloci fuga reliquum deserit? An forte eadem via, parique velocitate, currunt ambo, mundus scilicet et eius amator, ut simul currentes sese non deserant atque uterque currit in interitum. Interitus autem vel solius alterius eorum, vel utriusque amborum est divisio. Currunt ergo ambo ab invicem in divisionem. Quomodo itaque amborum cursu in divisionem diiungi possunt? Immo quanto velocius currunt, tanto cicius dividentur.

fols. 13vb - 14ra: Contempne itaque mundum, quia, ut ait Iohannis 2o: [1 Ioan. 2:17] "Et mundus transit et concupiscencia eius; qui eciam facit voluntatem Dei manet in eternum." De hoc veloci transitu conqueruntur maledicti, euntes in ignem eternum, penitenciam sed infructuosam agentes, et pre angustia spiritus gementes, dicentes: [Sap. 5:8-15] "Quid nobis profuit superbia, aut quid diviciarum iactancia contulit nobis? Transierunt omnia illa tanquam umbra, et tanquam nuncius precurrens, et tanquam navis que pertransit fluctuantem aquam, cuius cum preterierit non est vestigium invenire, nec semitam carine illius in fluctibus. Aut avis que transvolat in aere, nullum invenitur argumentum itineris illius, sed tantum sonitus alarum verberans levem ventum, et scindens per vim itineris aerem; commotis alis transvolat, et post hoc nullum signum invenitur itineris illius avis. Aut tanquam sagitte misse in locum destinatum, divisus aer in se continuo reclusus est, ut ignoretur transitus illius. Sic et nos nati continuo desivimus esse, et virtutis quidem signum nullum valuimus ostendere. Talia dixerunt in inferno hii qui peccaverunt, quoniam spes impii tanquam lanugo que a vento tollitur, et tanquam spuma gracilis est que a procella dispergitur, et tanquam fumus qui a vento diffusus est, tanquam memoria hospitis unius diei pretereuntis."

fol. 14ra: Ecce in hac memoria hospitis querimonia declaratur tam velox transitus mundalium [mundanalium MS] amatorum quam prosperitatis et glorie ipsorum amancium. De veloci transitu mundum transeuntem amancium dicit Iob: [Iob 14:5] "Breves dies hominis sunt." Item: [Iob 14:1-2] "Homo, natus de muliere, brevi vivens tempore, repletur multis miseriis, qui quasi flos egreditur et conteritur, et fugit velud umbra, et numquam in eodem statu permanet." De isto eciam veloci transitu ait Ysaias: [Is. 40:6-8] "Omnis caro fenum, et omnis gloria eius flos. Aruit fenum et decidit flos. Verbum autem Domini manet in eternum." Hec verba exponens, beatus Ambrosius sic ait: [Ambrosius, Exameron, 3, 7 (CSEL 32/1, 78)] "Omnis caro fenum, et vere; viret enim gloria hominis in carne quasi fenum, que putatur esse sublimis exigua quasi herba est, prematura ut flos, caduca ut fenum germinans viriditatem in specie, non in fructu soliditatem, hilarioris vite quasi flos pretendens iocunditatem, breviori spacio occcasura sicut herba feni, quod priusquem evelletur arescit."

fols. 14ra - 14rb: "Que enim firmitudo in carne, que salubritas potest esse diuturna? Hodie videas adolescentem validum, pubescentis etatis, virtute [viriditate=Ambr.] florentem, grata specie, suavique colore. Crastina die tibi facie et ore mutatus occurrit, et qui pridie lautissimus decore forme visus est gracia, alia die miserandus apparet, alicuius infirmitate egritudinis solutus, plerumque aut labor fatigat [fatigatos MS] aut inopia macerat, aut crudelitas vexat, aut vina corrumpunt, aut senectus debilitat, aut eviratos delicie reddunt, luxuria decolorat. Nonne verum est quia [1 Petr. 1:24] "aruit fenum et flos eius decidit." Alius abavis atavisque nobilis et maiorum honestatus infulis, prosapie veteris clarus insignibus, amicis habundans, stipatusque clientibus, utrumque latus tectus, producens maximam ac reducens familiam, repente aliqua accidentis periculi mole turbatus,destituitur ab omnibus, a sodalibus relinquitur, et inpugnatur a proximis."

fol. 14rb: "Ecce verum, quia sicut fenum vita hominum, priusquam evellatur, arescit. Est enim qui dudum ubertate affluens copiarum, liberalitatis fama per ora volitans singulorum, clarus honoribus, preeminens potestatibus, tribunalibus celsus, solio sublimis, beatus populis estimatus, dum preconium clamore deducitur, subita rerum conversione in eum carcerem rapitur, quo alios ipse intruserat, et inter reso suos inminentis pene luget erumpnam."

fol. 14rb: "Quanta pridie caterva plaudencium et inaudiosa faventis populi frequens pompa deduxit, et nox una gloriose illius splendorem deductionis abolevit, ac repentinus lateris dolor effusis gaudiis luctuosam gravis successionem meroris admiscuit. Huiusmodi igitur gloria hominis sicut flos feni, que etiam cum defertur, nichil operis adiungit, in qua nullus fructus adquiritur et, cum ammittitur, evanescit."

fols. 14rb - 14va: Ecce hiis verbis beati Ambrosii ostensum est sufficienter quam velociter transeunt in quibus homines gloriantur, scilicet flos etatis, vigor suavitatis, robur fortitudinis, species decoris, pompa potencie secularis, generis nobilitas, diviciarum ubertas, fame celebritas, honoris dignitas, et fortuna arridente applausus favoris. Si cum huiusmodi transitoriis torrente rapido non vis in preceps rapi, audi et aure audiendi audi: [Ioan. 2:17] "Qui facit voluntatem Dei manet in eternum." Sicut et ipse manet in eternum ut te non rapiat hic flumus in mari, audi et Augustinum, hec verba Iohannis exponentum, qui sic ait: [Augustinus, In Iohannis epistulam ad Parthos tractatus, 2 (PL 35, 1994)] "Quid vis utrum amare temporalia et transire cum tempore, aut mundum non amare et in eternum vivere cum Deo. Rerum temporalium fluvius trahit, sed tanquam circa fluvium arbor nata est, Dominus noster Iesus Christus, assumpsit carnem et resurrexit, ascendit in celum, voluit se quodammodo circa fluvium plantare. Tene eum ut non rapiaris in preceps. Tene lignum. Voluit te amor mundi? Tene Christum." [cf. Ps. 1:3] Ecce salubre consilium beati Augustini, ut non rapiaris in mari temporalium fluvio apprehendens, adhere ligno iuxta fluvium plantato.

fol. 14va: Contempnenda quoque sunt hec transitoria, non solum quia adherentes sibi secum in mari penarum rapiunt, sed quia qualitercumque hiis adheretur incerta sunt, hoc est, nescitur qua hora amittantur. Unde Apostolus ait: [1 Tim. 6:17] "Precipe divitibus non sublime sapere, neque sperare in incerto diviciarum." Que enim certitudo tenendi ea que fur potest eripere, predo rapere, rubigo corrodere, tinea demoliri, putredo tabescere vel tabefacere, ignis absumere, aqua diluere, terre motus deicere, tempus tandem consumere? In hiis itaque sperandum non est, sed sicut consequenter ait Apostolus: [1 Tim. 6:17] "In Deo vivo qui dat nobis omnia habunde ad fruendum."

fols. 14va - 14vb: Contempnenda sunt iterum quia vana et fallacia sunt. Vana sunt quia cassa [calla MS] sunt a fine per hec intento. Fallacia sunt et mendacia quia non solvunt felicitatem quam promittunt. De eorum vanitate dicit Sapiens: [Eccle. 2:2] "Vanitas vanitatum" etc. Ieremias in Trenis 4: [Ieronimus Afer 4 MS] [Lam. 4:17] "Cum adhuc subsisteremus defecerunt oculi nostri ad auxilium nostrum vanum." Et David in Psalmo tam eorum vanitatem quam mendacium tangit cum dicit: [Ps. 4:3] "Filii hominum, usquoque gravi corde. Ut quid diligitis vanitatem et queritis mendacium?" Et Osee: [Os. 12:1] "Effraim pascit ventum et sequitur estum. Tota die mendacium et vastitatem multiplicat." Quid enim magis vanum et fallax quam promittere sanitatem firmam mox egrotaturo, vitam longam cras morituro, diviciarum affluenciam cras mendicaturo, honoris preeminenciam cras incarcerando?

fol. 14vb: [cf. Luc. 8:14] Contempnenda quoque sunt, quia amata affligunt, unde et in Evangelio spine vocantur. Pungunt enim solicitudine in adquirendo, timore in possidendo, dolore in amittendo. Sed hec ipsa respersio amaritudinum de rore misericordie Dei descendit; ut ubique extra ipsum invenientes amaritudines eius, queramus dulcedinem. Unde Augustinus, Confessionum 2o: [primo MS] [Augustinus, Confessiones 2, 2] "Tu semper aderas misericorditer seviens et amarissimis aspergens offensionibus omnes illicitas iocunditates meas, ut ita quererem sine offensione iocundari, et ubi hoc possem, non invenirem quicquam preter te, qui fingis dolorem in precepto, et percutis ut sanes, et occidis ne moriamur abs te."

fol. 14vb: Contempnenda sunt hec temporalia, quia amata mentis aspectum obcecant, et affectum, ne possit evolare sursum, inviscant. Quod autem obcecant mentem per aversionem a lumine veritatis dicit Augustinus hiis verbis: [Augustinus, De libero arbitrio, 2, 14] "Nemo securus in hiis bonis que potest invitus amittere. Veritatem autem atque sapienciam nemo ammittit invitus. Non enim locis separari ab ea quisquam potest, sed ea que <dicitur> a veritate atque sapiencia separacio, perversa voluntas est, que inferiora diliguntur."

fol. 14vb: De cavendo hanc inviscacionem et obcecacionem dicit Augustinus: [Augustinus, Soliloquiorum libri, 1, 1 (PL 32, 882)] "Cavendum magno opere, dum hoc corpus agimus, ne sensibilium visco pene vostre impediantur, quibus integris perfectisque opus est, ut ad illam lucem ab hiis tenebris evolemus. Que se ne ostendere quidem dignatur in hac cavea inclusis, nisi tales fuerint ut ista effracta et dissoluta possint in auras suas evadere. Ita cum fueris talis ut nichil terrenorum te delectet, mihi crede, eodem momento, eodem puncto temporis videbis quod cupias." Non solum contempnenda, sed abhorrenda sunt temporalia hec, quia inde infirmitatem contraximus. Unde Augustinus, in libro De Trinitate 11o [secundo MS] ait: [cf. Augustinus, De Trinitate 11, 1 (CCSL 50)] "Homo refugit ab intelligibilibus ad ista sensibilia, et ibi appetit requiem unde contraxit infirmitatem."

fols. 14vb - 15ra: Contempnenda quoque sunt, quia aliter hiis bene uti non possimus. Unde Augustinus in libro De bono coniugali: [Augustinus, De bono coniugali, 21, 25 (CSEL 41, 219)] "Sic usi sunt perfecto animo bonis terrenis ad aliud necessariis, quo [quod MS] eis non obligarentur, et quo possent eciam eis non uti si non opus esset. Nec quisquam eis bene utitur, nisi qui et non uti potest. Multi enim facilius se abstinent ut non utantur quam temperant ut bene utantur. Nemo tamen potest sapienter uti nisi qui potest et continenter non uti. Ex hoc habitu et Paulus dicebat: 'Scio habundare et penuriam pati.' Penuriam quippe pati quorumcumque hominum est, sed scire penuriam pati magnorum est. Sic et habundare quis non potest? Scire autem habundare nonnisi eorum est quos habundancia non corrumpit."

fol. 15ra: Contempnenda tandem sunt hec vana, quia illicite amata caritatem extinguunt, et sic amantem inimicum Deo constituunt. Unde Iohannes: [1 Ioan. 2:15] "Qui diligit mundum, non est caritas Patris in eo." Et Iacobus ait: [Iac. 4:4] "Amicitia huius mundi inimicitia est Dei. Quicumque voluerit amicus esse huius mundi, inimicus Dei constituitur." Contempne itaque hec, ne eorum fluvio in mare rapiaris, ne hiis per spem innitendo subito subtractis labaris, ne de hiis confidens decipiaris, ne vanitatem pro soliditate amplexeris, ne spinis incubans transfigaris, ne eorum caligine obceceris, ne visco eorum oblitus in ymo detinearis, ut illis bene utaris, ne caritate in te extincta, inimicus Dei constituaris.